Miał zostać królem Polski. W wieku 20 lat otruł go najpotężniejszy człowiek w państwie
Życiorys królewicza Mieszka Bolesławowica to historia pełna luk i niedopowiedzeń. Pewne jest tylko jedno: przeżył zaledwie 20 lat. Nie był to czas spokojny ani łaskawy. Dopiero w 1086 roku los na moment się odmienił — stryj, Władysław I Herman, niespodziewanie dopuścił młodego Piasta do współrządów. Ale ta szansa nie trwała długo. Kilka lat później Mieszko zginął w dramatycznych, do dziś budzących pytania okolicznościach.
- Mieszko Bolesławowic, syn króla Polski
- Powrót Mieszka do Polski i ślub na Rusi
- Tajemnicza śmierć Mieszka Bolesławowica
- Kto otruł Mieszka? Podejrzenia padają na Sieciecha
Mieszko Bolesławowic, syn króla Polski
Mieszko Bolesławowic był jedynym potomkiem trzeciego króla Polski – Bolesława II Szczodrego (1058–1079). Jego pochodzenie pozostaje słabo rozpoznane. Genealodzy przypuszczają, że matką Mieszka była kobieta pochodzenia niemieckiego albo ruska księżniczka.
Książę Mieszko przyszedł na świat w 1069 roku. Tę datę zapisano w polskich rocznikach („Roczniku dawnym” oraz „Roczniku kapituły krakowskiej”). Samo imię syna Bolesława Szczodrego najpewniej nawiązywało do tradycji rodowej: mogło odwoływać się do pradziada Mieszka II Lamberta lub do brata króla, Mieszka Kazimierzowica. Nie wiadomo jednak, gdzie dokładnie się urodził. Niewykluczone, że było to w Krakowie, w którym jego ojciec przebywał najczęściej.
O dzieciństwie i wczesnej młodości Mieszka niemal nic nie da się powiedzieć. W 1079 roku musiał wraz z ojcem, matką oraz grupą możnych (z rodu Awdańców) wyruszyć na przymusową emigrację na Węgry. Miał wtedy zaledwie 10 lat. Trudno przypuszczać, by rozumiał, dlaczego jego rodzinę spotkał tak surowy los. Z biegiem czasu młody Piast zapewne nauczył się z nim żyć — bo w praktyce nie miał innej możliwości.
Powrót Mieszka do Polski i ślub na Rusi
Przełom w losach Mieszka nastąpił niespodziewanie w 1086 roku. Jak relacjonuje najdawniejszy polski kronikarz, Anonim zwany Gallem, młody Piast miał wtedy wrócić do kraju. Do powrotu miał go skłonić ówczesny władca Polski, Władysław Herman, który objął rządy po wcześniejszym wygnaniu z Polski swojego brata.
Z biegu wydarzeń można wnioskować, że Mieszko szybko odpowiedział na wezwanie brata, Bolesława Szczodrego, i wkrótce pojawił się w Polsce. Część badaczy przypuszczała, że Władysław wydzielił bratankowi osobną dzielnicę, dopuszczając go tym samym do współudziału w sprawowaniu władzy. Najpewniej była to Małopolska — region położony najbliżej sprzyjających mu Węgier. Na swoją główną siedzibę Mieszko wybrał Kraków.
W 1088 roku, z inicjatywy stryja, Mieszko Bolesławowic poślubił ruską księżniczkę, której imię nie zachowało się w źródłach. Według polskiego dziejopisa z XV wieku Jana Długosza, żoną Piasta miała być Eudoksja, siostra kijowskiego księcia Świętopełka. Z kolei współcześni historycy częściej wskazują, że książę mógł pojąć za żonę Katarzynę Wsiewołodównę.
Tajemnicza śmierć Mieszka Bolesławowica
Młodzi małżonkowie nie zdążyli długo cieszyć się wspólnym życiem — Mieszko Bolesławowic zmarł zaledwie kilka miesięcy po ślubie, najpewniej na początku stycznia 1089 roku. Wszystko wskazuje na to, że ciało Piasta złożono do grobu w Tyńcu pod Krakowem.
O tym, jak miało dojść do śmierci Mieszka, wspomniał w swojej kronice Anonim zwany Gallem. Według niego książę padł ofiarą otrucia, za którym stać mieli bliżej nieokreśleni przeciwnicy. Na tym jednak relacja kronikarza właściwie się urywa — nie podaje on żadnych dodatkowych szczegółów.
Z kolei późniejszy dziejopis, Mistrz Wincenty Kadłubek, widział w zgonie Bolesławowica przede wszystkim wymiar moralny: uznał go za karę Bożą za zabójstwo krakowskiego biskupa, św. Stanisława ze Szczepanowa, którego miał zgładzić ojciec Mieszka.
Kto otruł Mieszka? Podejrzenia padają na Sieciecha
Do dziś pojawiło się mnóstwo teorii dotyczących tego, kto mógł stać za otruciem Mieszka. Wśród podejrzanych wymienia się nawet Władysława Hermana, ale trudno wskazać jakiekolwiek naprawdę mocne przesłanki, które potwierdzałyby ten trop. W praktyce temu władcy można przypisać przede wszystkim jedno: doprowadzenie do sprowadzenia Bolesławowica do kraju. I właściwie na tym kończy się lista zarzutów, jakie da się zbudować na podstawie zachowanych przekazów. Sprawdź także ten artykuł na temat Władysława Hermana.
Znacznie bardziej prawdopodobne wydaje się natomiast, że za śmiercią syna Bolesława Szczodrego mógł stać palatyn Sieciech. Był on najbliższym współpracownikiem Władysława Hermana i wywierał ogromny wpływ zarówno na politykę wewnętrzną, jak i zagraniczną prowadzoną za jego panowania. Anonim zwany Gallem poświęcił Sieciechowi wyjątkowo dużo miejsca, kreśląc portret człowieka, do którego wyraźnie czuł niechęć.
W pewnym fragmencie Gall mówi wprost, że Sieciech miał dążyć do wyniszczenia panującej linii Piastów. W takim układzie usunięcie Mieszka mogło realnie przybliżać go do realizacji tego planu. Niewykluczone też, że kronikarz celowo nie przywołał imienia palatyna przy opisie śmierci młodego Piasta, bo taka zbrodnia uderzałaby rykoszetem również w samego Hermana, znanego z bliskiej współpracy z Sieciechem. A to mogłoby podkopać legalność rządów syna Władysława — Bolesława Krzywoustego — na którego dworze i z którego inspiracji Anonim spisywał swoją kronikę.
Trzeba jednak podkreślić, że takie rozumowanie pozostaje przede wszystkim spekulacją. W istocie, gdyby Sieciech rzeczywiście chciał za wszelką cenę przejąć pełnię władzy i zapoczątkować w Polsce nową dynastię, prędzej czy później musiałby uderzyć także w samego Władysława Hermana. Tymczasem skromny materiał źródłowy nie przynosi na ten temat żadnej wyraźnej wzmianki. W efekcie nadal nie ma pewności, kto otruł syna Bolesława Szczodrego.
Źródła:
- Benyskiewicz K., Książę Polski Władysław Herman 1079-1102, Zielona Góra 2010.
- Benyskiewicz K., Mieszko Bolesławowic 1069-1089 – źródła i tradycja historiograficzna, Kraków 2005.
- Benyskiewicz K., Zagadka żony Bolesława Szczodrego, [w:] Idem, W kręgu Bolesława Szczodrego i Władysława Hermana, Piastowie w małżeństwie, polityce i intrydze, Wrocław 2020.
- Dalewski Z., Modele władzy dynastycznej w Europie Środkowo-Wschodniej we wcześniejszym średniowieczu, Warszawa 2014.
- Delestowicz N., Mieszko Bolesławowic, [w:] Bolesław II Szczodry, Trzeci król Polski, Od władzy po wygnanie, Kraków 2020.
- Delestowicz N., Zagadkowa śmierć Mieszka Bolesławowioca, „Vade Nobiscum” 10 (2013).
- Gall Anonim, Kronika polska, przekł. R. Grodecki, wstęp i oprac. M. Plezia, Wrocław 2003.
- Gieysztor A., Bolesław II Szczodry, [w:] Poczet królów i książąt polskich, red. A. Garlicki, Warszawa 1980.
- Długosz Jan, Roczniki, czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego, przekł. J. Mrukówna, Warszawa 1969-1973.
- Jasiński K., Rodowód pierwszych Piastów, posłowie T. Jurek, Poznań 2004.
- Jurek T. (rec.), Krzysztof Benyskiewicz, Mieszko Bolesławowic 1069-1089, Źródła i tradycja historiograficzna, Kraków 2005, Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, ss. 232, „Kwartalnik Historyczny” 113 (2006), 1.
- Krawiec A., Król bez korony, Władysław I Herman, książę Polski, Warszawa 2014.
- Labuda G., Piastowie twórcami państwa polskiego, [w:] Piastowie w dziejach Polski, Zbiór artykułów z okazji trzechsetnej rocznicy wygaśnięcia dynastii, red. R. Heck, Wrocław 1975.
- Macierowski M., Maciejewska B., Władcy Polski, Historia na nowo opowiedziana, Warszawa 2018.
- Osiński J., Z dziejów Polski wczesnopiastowskiej, Genealogia, ustrój, podbój, Kraków 2018.
- Powierski J., Kryzys rządów Bolesława Śmiałego, Polityka i jej odzwierciedlenie w literaturze średniowiecznej, Gdańsk 1992.
- Skibiński R., Przemiany władzy, Narracyjna koncepcja Anonima tzw. Galla i jej podstawy, Poznań 2009.
- Wiszewski P., Domus Bolezlai, W poszukiwaniu tradycji dynastycznej Piastów (do około 1138 roku), Wrocław 2008.