Logo serwisu: Kroniki Dziejów
Menu
  • Historia Polski
    • Średniowiecze
    • Pierwsi Piastowie
    • Rozbicie dzielnicowe
    • Po zjednoczeniu
    • Nowożytność
    • XVI wiek
    • XVII wiek
    • XVIII wiek
    • Polska pod zaborami
    • Współczesność
    • Polska 1918-1945
    • Okres PRL
    • Po 1989 roku
    • Historia powszechna
      • Starożytność
      • Grecja
      • Rzym
      • Egipt i Mezopotamia
      • Pozostałe
      • Średniowiecze
      • Wczesne średniowiecze (do VIII wieku)
      • Pełne średniowiecze (IX-XIII wiek)
      • Późne średniowiecze (XIV-XV wiek)
      • Nowożytność
      • XVI wiek
      • XVII wiek
      • XVIII wiek
      • XIX wiek do 1914
      • Współczesność
      • I wojna światowa
      • XX lecie międzywojenne
      • II wojna światowa
      • Historia najnowsza
      • Zimna wojna
    • Postacie i wydarzenia
      • Postacie w historii powszechnej
      • Władcy i przywódcy
      • Podróżnicy i odkrywcy
      • Kobiety w historii świata
      • Ludzie kultury
      • Inne znane osobistości
      • Polacy
      • Władcy i przywódcy Polski
      • Polscy naukowcy i działacze społeczni
      • Ludzie kultury i inni
      • Kobiety w historii Polski
      • Wydarzenia z historii powszechnej
      • Bitwy i wojny
      • Polityka i traktaty
      • Gospodarka i społeczeństwo
      • Religia w historii świata
      • Wydarzenia z historii Polski
      • Bitwy i wojny
      • Polityka i traktaty
      • Gospodarka i społeczeństwo
    • Ciekawostki historyczne
      • Warto wiedzieć
      • Zabytki i budowle
      • Popularne zestawienia
      • Mało znane wydarzenia
      • Mało znane postacie
      • Wojskowość
      • Broń historyczna
      • Taktyki wojenne
        • Moje konto
        Facebook
        Szukaj
        • Kroniki Dziejów
        • Aktualności
        • Historia Polski
        • Bitwa pod Grunwaldem

        O zwycięstwie pod Grunwaldem przesądził jeden drobiazg. Chwilę wcześniej Krzyżacy zaczęli już śpiewać hymn zwycięstwa

        Powrót Litwinów na pole bitwy w 1410 r. na obrazie Michała Elwiro Andriollego, a także daty, przyczyny, skutki i przebieg bitwy pod Grunwaldem
        Bitwa pod grunwaldem 1410 r., czyli daty, strony i przebieg, skutki oraz przyczyny, najważniejsi dowódcy, fot. Michał Elwiro Andriolli - cyfrowe.mnw.art.pl Domena publiczna
        Opublikowano: 21.11.2026Autor: Herbert GnaśUdostępnij

        Grunwald 1410 to nie tylko data z podręcznika, ale moment, który zatrząsł średniowieczną Europą i na długo zmienił układ sił w tej części kontynentu. Kiedy armia polsko-litewska pod wodzą Władysława Jagiełły stanęła naprzeciw potęgi zakonu krzyżackiego, stawką było o wiele więcej niż wynik jednego starcia. Co tak naprawdę przechyliło szalę w tej wojnie? Które ruchy na polu bitwy okazały się kluczowe, a które zdarzenia – pozornie drobne – uruchomiły lawinę, której nikt nie potrafił już zatrzymać? Za chwilę zajrzymy za kulisy: do strategii, decyzji podejmowanych pod presją chwili, ludzi, którzy nagle znaleźli się w centrum historii, i zwrotów akcji, bez których triumf nad Krzyżakami mógłby w ogóle nie nastąpić.

        1. Jak wybuchła wojna z Krzyżakami 1409
        2. Marsz na Grunwald: dzień po dniu
        3. Siły pod Grunwaldem: kto miał przewagę?
        4. Jak przebiegała bitwa pod Grunwaldem
        5. Kryzys pod Grunwaldem i śmierć mistrza
        6. Dlaczego nie zdobyto Malborka po Grunwaldzie
        7. Jak Grunwald zmienił losy Polski i zakonu
        8. Jak wróciła pamięć o Grunwaldzie

        Jak wybuchła wojna z Krzyżakami 1409

        Latem 1409 roku wybuchła „wielka wojna” między Królestwem Polskim a zakonem krzyżackim. Napięcie urosło do tego stopnia, że rozmowy i poselstwa nie potrafiły już rozwiązać narastających sporów. Iskrą okazał się krzyżacki atak na pograniczne ziemie Korony. Władysław Jagiełło odpowiedział niemal natychmiast, odzyskując część obszarów zajętych przez przeciwnika. Jednak już jesienią tempo walk wyraźnie spadło. Ustalono rozejm, który miał trwać do czerwca 1410 roku.

        Okres zawieszenia broni nie oznaczał spokoju — po obu stronach trwały gorączkowe przygotowania do decydującego starcia. Zbierano żywność, broń i odzież, kompletowano też kule oraz proch. Rozpoczęto ściąganie chorągwi i zaciąg najemników. Równocześnie toczyła się intensywna rozgrywka dyplomatyczna. Wielki mistrz Ulrich von Jungingen, chcąc odizolować Polskę i Litwę, porozumiał się z królem Czech i Węgier Zygmuntem Luksemburskim oraz częścią księstw pomorskich. Jagiełło z kolei zabezpieczył obietnice wsparcia ze strony Tatarów i Mołdawii.

        Po stronie polskiej powstał również plan kampanii wyjątkowo odważny jak na ówczesne realia. Chodziło nie tylko o wygraną w jednej bitwie, lecz o rozbicie całej siły zbrojnej zakonu, a potem o przypieczętowanie zwycięstwa marszem połączonych wojsk polsko-litewskich na serce państwa krzyżackiego — Malbork. Krzyżacy, co pokazały kolejne wydarzenia, nie uznawali takiego wariantu za prawdopodobny. Zakładali, że Jagiełło podzieli armię na dwa uderzenia: jedno wymierzone w Pomorze Gdańskie, drugie w Żmudź. To najlepiej dowodzi, że krzyżacki wywiad nie odczytał rzeczywistych zamiarów przeciwnika. Pomyłka ta miała ogromny wpływ na dalszy bieg kampanii — i dla zakonu okazała się wyjątkowo kosztowna.

        Marsz na Grunwald: dzień po dniu

        Pod koniec czerwca 1410 roku dobiegło końca formowanie i koncentracja polskich sił. 2 lipca do obozu dołączyły chorągwie litewsko-ruskie. Już dzień później cała armia polsko-litewska ruszyła na północ, utrzymując równe tempo marszu. Pochód przebiegał sprawnie, bez większych przerw i zakłóceń.

        7 lipca wojsko dotarło nad Wkrę. Dwa dni później, 9 lipca, Władysław Jagiełło był już pod Lidzbarkiem. Następnego dnia, 10 lipca, sprzymierzeni natknęli się pod Kurzętnikiem nad Drwęcą na część sił krzyżackich, które obsadziły okoliczne brody, skutecznie utrudniając przeprawę. Wobec takiego układu polski wódz postanowił nie wchodzić w ryzykowną konfrontację na dogodnym dla wroga terenie: ominął przeciwnika, kierując marsz na wschód od źródeł Drwęcy, a następnie kontynuował pochód w stronę Malborka. 11 lipca Polacy i Litwini znaleźli się pod Lidzbarkiem i Działdowem, 12 lipca doszli do Nidzicy, a 13 lipca dotarli do Dąbrówna.

        Taki zwrot nie uszedł uwadze wielkiego mistrza krzyżackiego. Dostrzegając zamiary sojuszników, zdecydował się wyjść im naprzeciw i spróbować zatrzymać ich marsz. 15 lipca Władysław Jagiełło wraz z wojskiem przybył na wschód od Grunwaldu, na obszar między Łogdowem, Ulnowem, Łodwigowem a Stębarkiem. Krzyżacy pojawili się w tej okolicy odrobinę wcześniej.

        Siły pod Grunwaldem: kto miał przewagę?

        Dziś historycy są w zasadzie zgodni: na polach Grunwaldu w 1410 roku wyraźniejszą przewagę liczebną miał król Władysław Jagiełło, jako naczelny dowódca wojsk sprzymierzonych. Siły polsko-litewskie liczyły najpewniej ponad 30 000 ludzi — około 29 000 stanowiła jazda, a kilka tysięcy piechota. Do tego dochodziły jeszcze oddziały ruskie, tatarskie i mołdawskie, których dokładnej liczby nie da się dziś pewnie ustalić na podstawie zachowanych źródeł.

        Ulrich von Jungingen dysponował z kolei około 27 000 zbrojnych, w tym mniej więcej 6000 piechoty, a ponadto należy doliczyć około 5000 czeladzi obozowej. Atutem Krzyżaków było jednak to, że w ich szeregach znajdowało się więcej ciężkozbrojnych — a to w starciu twarzą w twarz mogło przesądzać o wyniku pojedynczych odcinków walki.

        Armia Władysława Jagiełły składała się łącznie z 91 chorągwi (40 litewskich i 51 koronnych). Prawe skrzydło obsadzili Litwini dowodzeni przez wielkiego księcia Witolda. Po ich lewej stronie ustawiono trzy pułki smoleńskie oraz zaciężne oddziały czesko-morawskie. Centrum opierało się na chorągwiach z ziem sandomierskiej, krakowskiej, wieluńskiej i halickiej. Drugie skrzydło tworzyły natomiast chorągwie z centralnej Polski oraz z Wielkopolski.

        Krzyżacy wystawili 51 chorągwi, z czego 16 trzymano w odwodzie — gotowych do wejścia do walki w momencie, gdy sytuacja na polu bitwy zaczęłaby się gwałtownie komplikować. Przed linię jazdy dowództwo zakonu wysunęło piechotę oraz niewielką liczbę dział (bombard). Za wojskami zakonnymi znajdował się obóz rozlokowany na niewielkim wzniesieniu, co dodatkowo umacniało jego pozycję.

        Jak przebiegała bitwa pod Grunwaldem

        Bitwa pod Grunwaldem rozpoczęła się mniej więcej w południe i od samego początku toczyła się jednocześnie na dwóch odcinkach frontu. Na jednym skrzydle, w okolicach Stębarku, chorągwie litewskie, ruskie, tatarskie i mołdawskie starły się z ciężką jazdą zakonu. Na drugim, w rejonie Łodwigowa, naprzeciw siebie stanęli zaciężni oraz oddziały polskie. Władysław Jagiełło śledził rozwój wydarzeń i wydawał rozkazy ze wzgórza, osłaniany przez niewielki poczet rycerzy.

        Jako pierwsi ruszyli do uderzenia lekkozbrojni Litwini i Rusini, którzy natarli na lewe skrzydło Krzyżaków. Zakonna piechota wraz z artylerią została szybko zepchnięta z pola walki, co na krótką chwilę dało sprzymierzonym wyraźną przewagę. Ten moment nie trwał jednak długo: do starcia wkroczyli ciężkozbrojni bracia zakonni i sprawnie przełamali impet ataku, zmuszając przeciwnika do odwrotu. Ośmieleni powodzeniem Krzyżacy podjęli pościg za cofającymi się oddziałami sprzymierzonych, które kierowały się w stronę Litwy. Litwini ponieśli wówczas bolesne straty, ale część ich sił po pewnym czasie zawróciła i ponownie pojawiła się pod Grunwaldem, wracając do walki w kolejnych fazach bitwy.

        Powodzenie Krzyżaków na ich lewym skrzydle natychmiast zaczęło zagrażać centrum polskiego szyku. Władysław Jagiełło szybko ocenił sytuację i we właściwym momencie wzmocnił najbardziej narażony odcinek, kierując tam chorągwie dotąd utrzymywane w drugiej linii.

        Kryzys pod Grunwaldem i śmierć mistrza

        Równocześnie najcięższe zmagania rozgorzały na lewym skrzydle polskich sił — właśnie tam walczono z wyjątkową zaciekłością. W pewnym momencie, w trakcie jednej z szarż zakonu, na ziemię upadła chorągiew ziemi krakowskiej. Dla walczących był to sygnał o ogromnym znaczeniu, niemal zapowiedź przełamania i odwrotu wojsk koronnych. Krzyżacy, przekonani, że wynik bitwy jest już rozstrzygnięty, zaczęli nawet śpiewać swój hymn („Chrystus zmartwychwstał”). Radość okazała się jednak przedwczesna: Polacy opanowali krytyczną chwilę. Sztandar szybko podniesiono (zasłużył się przy tym m.in. Zawisza Czarny) i starcie mogło toczyć się dalej.

        Ulrich von Jungingen nie umiał pogodzić się z tym, że zwycięstwo wymyka mu się z rąk. W odwodzie pozostawało jeszcze kilkanaście chorągwi, więc postanowił właśnie teraz rzucić je do boju. Zamysł wielkiego mistrza opierał się na nagłym uderzeniu w bok królewskiej armii. Manewr nie przyniósł jednak oczekiwanego efektu — chorągwie Jungingena zostały w porę dostrzeżone przez Polaków. Rozpętała się walka bez litości, na śmierć i życie. W tej fazie zmagań niemiecki rycerz Dypold von Kökeritz niespodziewanie ruszył na stojącego na wzgórzu Władysława Jagiełłę. Król zachował zimną krew i poradził sobie z napastnikiem, raniąc go kopią w twarz. Nieszczęśnik spadł z konia i został dobity przez Zbigniewa Oleśnickiego.

        Mniej więcej w tym samym czasie poległ także Ulrich von Jungingen, a wraz z nim wielu innych rycerzy zakonu. Stało się to możliwe, gdy Władysław Jagiełło zebrał odwody i uderzył na lewą flankę wojsk wielkiego mistrza. Krzyżacy wpadli w pułapkę, zamknięci w kotle. Kto nie złożył broni, ten ginął. Z pola bitwy zdołała ujść jedynie garstka, a pobojowisko jeszcze długo pozostawało zasłane białymi płaszczami.

        Niedługo potem sprzymierzeni ruszyli na obóz krzyżacki. Zdobyto go po krótkiej, ale krwawej walce, w której padły kolejne tłumy ludzi. Władysław Jagiełło kazał następnie porozbijać beczki z winem, by żołnierze nie upili się zdobytym łupem. Była to decyzja wyjątkowo rozsądna — wciąż nie było pewności, co przyniosą następne godziny. W każdej chwili na pobojowisku mogli pojawić się kolejni bracia zakonni i walka mogłaby wybuchnąć na nowo. Na szczęście do tego już nie doszło.

        Dlaczego nie zdobyto Malborka po Grunwaldzie

        Zwycięstwo pod Grunwaldem nie oznaczało jeszcze końca konfliktu z zakonem krzyżackim. Po kilku dniach koniecznego wytchnienia król Władysław Jagiełło skierował wojsko na północ i 25 lipca dotarł pod Malbork. O błyskawicznym opanowaniu warowni nie było jednak mowy — twierdza była już gotowa do obrony, a dowodzenie przejął świecki komtur Henryk von Plauen.

        Przez niemal dwa miesiące polskie oddziały próbowały przełamać malborskie umocnienia. Krzyżacy za każdym razem skutecznie odpierali kolejne szturmy. 19 września król zdecydował o przerwaniu oblężenia. Rycerstwo było skrajnie wyczerpane przeciągającą się kampanią, a sytuację dodatkowo komplikowały braki w zaopatrzeniu — zapasy żywności topniały w szybkim tempie, a na nieprzyjaznym terenie nie dało się ich łatwo uzupełnić.

        Niedługo później, 10 października 1410 roku, wojska polskie rozgromiły pod Koronowem posiłki zmierzające do Krzyżaków z Rzeszy. Polakom udało się także rozbić oddział Ścibora ze Ściborzyc, który z rozkazu Zygmunta Luksemburskiego wtargnął na ziemię sądecką i poniósł porażkę w starciu pod Bardiowem.

        1 lutego 1411 roku, po długich i trudnych negocjacjach, strona polsko-litewska podpisała w Toruniu pokój z przedstawicielami zakonu krzyżackiego. Na mocy porozumienia do Polski wracała ziemia dobrzyńska, a Żmudź została przyłączona do Litwy na czas życia Witolda. W ten sposób wielka wojna z zakonem krzyżackim została formalnie zakończona.

        Jak Grunwald zmienił losy Polski i zakonu

        Bitwa pod Grunwaldem w dużej mierze przesądziła o tym, jak potoczą się dalsze dzieje Królestwa Polskiego i zakonu krzyżackiego. Triumf polsko-litewskich wojsk był nie tylko spektakularny, ale i wyjątkowo przekonujący pod względem prowadzenia walki. W rezultacie potencjał militarny zakonu został poważnie uszczuplony, a państwo krzyżackie zaczęło stopniowo tracić oparcie i wewnętrzną równowagę. Do faktycznego załamania tej konstrukcji doszło już na początku XVI stulecia.

        Po 1410 roku znaczenie Jagiellonów w tej części Europy wzrosło jak nigdy wcześniej. Od tego momentu z dynastią musiały się liczyć wszystkie kluczowe potęgi kontynentu, co dla władz zakonu było szczególnie bolesnym sygnałem, że układ sił uległ trwałej zmianie.

        Wyprawa z 1410 roku unaoczniła, że Władysław Jagiełło nie bez powodu uchodził za skutecznego polityka (umiał zbudować i utrzymać potrzebne sojusze) oraz bardzo dobrego dowódcę. W przeciwieństwie do wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena, który walczył w samym centrum starcia, król Polski kierował działaniami z wcześniej wybranego punktu dowodzenia. Taka decyzja pozwalała mu stale kontrolować przebieg bitwy, szybciej oceniać zmieniającą się sytuację i natychmiast reagować na kolejne posunięcia przeciwnika.

        Bitwa pod Grunwaldem na obrazie Jana Matejko, a także informacje o bitwie pod Grunwaldem, wydarzenia, daty, przyczyny i skutki oraz przebieg
        Bitwa pod Grunwaldem - najważniejsze informacje, daty, strony, przebieg oraz skutki i przyczyny, najważniejsze wydarzenia, fot. Jan Matejko Domena publiczna

        Jak wróciła pamięć o Grunwaldzie

        Władysław Jagiełło u schyłku swoich rządów wielokrotnie wracał do zwycięstwa pod Grunwaldem, traktując je jako jeden z filarów królewskiej narracji i prestiżu. Każdego roku, 15 lipca, urządzano podniosłe procesje, które nie tylko odświeżały pamięć o triumfie, lecz także wzmacniały dumę z siły rodzimego oręża. Z czasem jednak tradycja ta zaczęła słabnąć, by po kolejnych stuleciach niemal całkowicie zniknąć z powszechnej świadomości.

        Co ciekawe, prawdziwy powrót do żywej pamięci o bitwie grunwaldzkiej nastąpił dopiero relatywnie niedawno. Iskrę rozniecili dwaj wybitni twórcy doby pozytywizmu: Jan Matejko i Henryk Sienkiewicz. Matejko nadał wydarzeniu trwały, sugestywny kształt w monumentalnym obrazie „Bitwa pod Grunwaldem”, a Sienkiewicz porwał czytelników i na nowo rozpalił emocje powieścią „Krzyżacy”.

        Pod wpływem ich dzieł w 1910 roku z wielkim rozmachem zorganizowano obchody 500. rocznicy starcia. Właśnie wtedy odsłonięto także „Pomnik Grunwaldzki”. Natomiast w 2010 roku odbyły się uroczystości 600-lecia grunwaldzkiej wiktorii, które zgromadziły wielu ważnych przedstawicieli świata nauki i polityki. Całość przygotowało Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

        Czytaj także:
        • Zanim Krzyżacy przybyli do Polski, wyrzucono ich z innego kraju. Powód powinien być ostrzeżeniem
        • Kochankowie mieli tak szaleć w sypialni, że zawaliła się podłoga. Skandal na dworze Jagiełły
        • Fatalny błąd polskiego księcia: sprowadził ich, by ratować kraj, a zgotował Polakom wielowiekowy koszmar
        • Błąd, który popełnił Konrad Mazowiecki. Ta sekretna gra polityczna zmieniła bieg historii
        • Król oddał kluczowe ziemie i sprowadził na siebie falę nienawiści. Kulisy układu z Krzyżakami
        • Jagiellonowie skoczyli sobie do gardeł o Węgry. Kto zdradził?
        • Król zaprosił cesarza do Gniezna i wręczył mu 300 zbrojnych. Tak narodziła się polska wojskowość
        • Nie chciał słyszeć o piwie i nienawidził jabłek. Jan Długosz ujawnił osobliwe nawyki Jagiełły
        • Jako nastolatka poślubiła 60-letniego Jagiełłę. Na Wawelu podejrzewano ją o romans z kilkoma mężczyznami
        • Krzyżacy wybudowali zamek "nie do zdobycia". Polacy zamiast szturmować... kupili go
        • 18 tysięcy rycerzy i działa na polach. Jakie siły starły się pod Grunwaldem?
        • Losy bitwy z Krzyżakami zmieniła zapomniana bitwa na morzu

          Kroniki Dziejów
          • Grupa KB.pl - informacje
          • Kontakt
          • Reklama
          • Załóż konto
          • Logowanie
          • Facebook
          • X.com
          Mapa strony
          • Aktualności
          • Artykuły
          • Tagi
          • Autorzy
          Inne serwisy Grupy KB.pl
          • KB.pl
          • Fajny Ogród
          • Fajny Zwierzak
          • Ania radzi
          • Fajne Gotowanie
          • Spokojnie o ciąży
          Informacje prawne
          • Regulamin
          • Polityka prywatnosci i cookies
          • Regulamin DSA
          • Zaufani partnerzy
          © 2020-2026 Grupa KB.pl. All rights reserved.