Polski książę miał próbować zgwałcić kucharkę. Chwyciła za nóż i zabiła Piasta
Władysław Laskonogi, książę Wielkopolski i człowiek pełen sprzeczności, zapisał się w dziejach nie tylko jako władca, lecz także jako uczestnik rodzinnych rozgrywek, które potrafiły przewrócić cały porządek do góry nogami. Jego codziennością były starcia z bratankiem, kruche sojusze i decyzje podejmowane na granicy ryzyka. A finał tej historii? Zaskakujący, niejednoznaczny i do dziś budzący emocje. Zajrzyj za kulisy tajemniczej śmierci Laskonogiego i sprawdź, co naprawdę kryje się w życiorysie jednego z najbardziej zagadkowych Piastów.
- Władysław Laskonogi: pochodzenie i rodzina
- Dlaczego Laskonogi zyskał na śmierci Leszka?
- Śmierć Władysława Laskonogiego: fakty i plotki
Władysław Laskonogi: pochodzenie i rodzina
Władysław Laskonogi był ósmym potomkiem Mieszka III zwanego Starym, syna Bolesława Krzywoustego. Jego matką została druga żona księcia, Eudoksja – ruska księżniczka, najpewniej córka wielkiego księcia kijowskiego Izasława. Przyjmuje się, że przyszedł na świat między 1161 a 1166 rokiem, jednak dokładnej daty nie da się wskazać – skąpe i nieprecyzyjne przekazy nie pozwalają ustalić jej bliżej.
Żoną Władysława była Łucja – córka księcia rugijskiego Jaromara oraz duńskiej księżniczki Hildegardy. Do ślubu doszło w 1186 r., ale nie wiadomo, jak długo trwało to małżeństwo. Pewne jest jedynie, że księżna zmarła po 25 grudnia 1208 r. (wtedy występuje w źródłach jeszcze u boku męża), a jednocześnie nie przeżyła Władysława. Para nie doczekała się własnego potomstwa, natomiast około trzydziestego roku życia książę został prawnym opiekunem bratanka – Władysława Odonica – i w jego imieniu rozpoczął rządy w niewielkiej części ojcowskiego dziedzictwa. W 1195 r. stał się jedynym męskim potomkiem Mieszka III, a tym samym jego naturalnym następcą.
Mieszko III zmarł w 1202 r., dożywszy ok. 80–82 lat. To właśnie wyjątkowo długie życie sprawiło, że utrwalił się przydomek, pod którym zapisał się w historii. Z kolei miano „Laskonogi” tłumaczy się albo wyglądem księcia – część kronikarzy wspomina o jego długich, szczupłych nogach – albo chorobą bądź wadą fizyczną. Ciekawostkę tę często zestawia się z faktem, że jego bratanek Władysław Odonic, z którym Laskonogi toczył spór niemal przez całe życie, nosił przydomek „Plwacz” (być może związany z ciężką chorobą układu oddechowego, np. gruźlicą, albo z chorobą parkinsona).
Dlaczego Laskonogi zyskał na śmierci Leszka?
Badacze dziejów do dziś głowią się nad tym, dlaczego Władysław Laskonogi nie pojawił się na zjeździe w Gąsawie. Niektórzy widzą w tym poszlakę i przypisują księciu wielkopolskiemu współudział w zamachu na życie krewnego, ale brakuje przekazów, które jednoznacznie by to potwierdzały. Jedno jest natomiast pewne: to właśnie Laskonogi najbardziej skorzystał na śmierci Leszka Białego. A może zainteresuje cię także ten artykuł o rozbiciu dzielnicowym w Polsce?
Po śmierci ojca Władysław Laskonogi, jako książę Wielkopolski, objął rządy w swojej dzielnicy, a wkrótce potem sięgnął również po Kraków — najpewniej na krótko, prawdopodobnie na około cztery lata. Władzę utracił na rzecz Leszka Białego, który jako syn Kazimierza II Sprawiedliwego także był wnukiem Bolesława Krzywoustego. Po wygnaniu z Krakowa Laskonogi szybko znalazł oparcie w Henryku Brodatym, lecz niedługo później musiał zmierzyć się z buntem Władysława Odonica. W gruncie rzeczy niemal cała jego biografia to pasmo sporów: przede wszystkim z młodym bratankiem, a przez pewien czas również z Leszkiem Białym.
W 1217 r. doszło jednak do niespodziewanego porozumienia między Władysławem Laskonogim a Leszkiem Białym. Zawarty układ przewidywał wzajemne dziedziczenie w razie bezdzietnej śmierci jednego z sojuszników, co na kolejne dziesięć lat uspokoiło relacje między oboma Piastami. Gdy w 1227 r. doszło do zbrodni gąsawskiej i Leszek Biały zginął, Władysław wkrótce ponownie objął rządy w Krakowie. Nie utrzymał ich jednak długo — za sprawą bratanka znów musiał ustąpić, a po ostatniej wojnie z nim schronił się u Henryka Brodatego na Śląsku.
Śmierć Władysława Laskonogiego: fakty i plotki
W przypadku wielu Piastów niezwykle trudno wskazać precyzyjne daty narodzin i śmierci. Nierzadko problemem bywa nawet sam rok, podawany jedynie orientacyjnie. Według Genealogii Piastów Oswalda Balzera za dzień zgonu Władysława Laskonogiego przyjmuje się 3 listopada 1231 r.
Pojawiające się czasem pytanie, czy książę mógł zginąć w wyniku zamachu, zwykle spotyka się z odpowiedzią przeczącą. Władysław otrzymał od swojego ostatniego sprzymierzeńca, Henryka Brodatego, w zarząd jeden ze śląskich grodów – Racibórz albo Rudę Śląską – i właśnie tam zakończył życie. Skąpość przekazów, w których pojawia się jego żona, pozwala przypuszczać, że od pewnego czasu był już wdowcem, co dla części badaczy stanowi istotne dopowiedzenie do historii jego ostatnich dni.
Jako pierwszy okoliczności nagłego zgonu opisał cysterski kronikarz Albert de Trois Fointanes; niewykluczone, że to od niego motyw ten przejęły później polskie kroniki. W tej relacji Władysław miał zostać ugodzony nożem przez dziewkę kuchenną, którą próbował zgwałcić. Dodatkowego „smaczku” miało dodawać to, że dziewczyna była Niemką – łatwo więc było snuć domysły o zamachu inspirowanym przez jej rodaków. Bardziej przekonująco brzmi jednak wersja, że nie stał za tym ani spisek, ani polityczna intryga: dręczona dziewczyna po prostu nie wytrzymała natarczywości starego „adoratora” i zabiła w obronie własnej. Pozostaje gorzka konstatacja, że jak na księcia był to koniec wyjątkowo mało chwalebny.
Źródła:
- Balzer O., Genealogia Piastów, Wydawnictwo Akademii Umiejętności, Kraków 1895
- Śliwiński B., Kronikarskie niedyskrecje, czyli życie prywatne Piastów, Marpress, Gdańsk 2019
- Teterycz-Puzio A., Zamachy na Piastów, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2019