Kochankowie mieli tak szaleć w sypialni, że zawaliła się podłoga. Skandal na dworze Jagiełły
Władysław Jagiełło – twórca potęgi Jagiellonów i król Polski w latach 1386–1434 – nie tylko podejmował decyzje, które na zawsze przestawiły zwrotnice historii. Równie zaskakujące było to, co działo się za murami królewskich komnat. Jego małżeństwa nie były zwykłymi romansami ani formalnością: każde z nich oznaczało inny układ sił, inne ambicje i inne konsekwencje dla państwa. Kim były kobiety, które stanęły u boku Jagiełły – królowe grające w wielką politykę i te, których najważniejszą misją było zapewnienie następcy? Za chwilę poznasz wszystkie żony Jagiełły: ich pochodzenie, wpływ na losy Polski oraz szczegóły z życia, o których rzadko mówi się głośno.
- Małżeństwo Jadwigi i Jagiełły bez mitu
- Skandale Anny Cylejskiej na dworze Jagiełły
- Jagiełło i Elżbieta Granowska: skandal i miłość
- Zofia Holszańska, żona młodsza o 50 lat
Małżeństwo Jadwigi i Jagiełły bez mitu
Jadwiga była córką Ludwika, króla Polski i Węgier, oraz Elżbiety Bośniaczki. Starsze dzieci pary królewskiej przyszły na świat w latach 1370–1371. Sama Jadwiga – jak przyjmują badacze – urodziła się na początku 1374 roku. Niewiele później, w 1378 roku, młodą królewnę zaręczono z Wilhelmem Habsburgiem.
W styczniu 1386 roku Jadwiga, wcześniej wyznaczona na króla Polski, zgodziła się poślubić wielkiego księcia litewskiego Władysława Jagiełłę. Równocześnie zerwano jej wcześniejsze zaręczyny z Wilhelmem. Do tej decyzji skłaniali ją polscy możnowładcy, którym szczególnie zależało na trwałym sojuszu z Litwą. Do ślubu Jadwigi i Jagiełły doszło w Krakowie 18 lutego 1386 roku.
Jadwiga otrzymała bardzo staranne wykształcenie. Była osobą oczytaną i gromadziła własne księgi, tworząc prywatną bibliotekę. Jagiełło stanowił pod tym względem jej przeciwieństwo – nie opanował nawet czytania. Co więcej, zamiast spędzać czas u boku żony, częściej wybierał inne zajęcia, w tym prowadzenie wypraw i działań wojennych.
Historycy podkreślają, że związek Jadwigi i Władysława, zawarty przede wszystkim z powodów politycznych, trudno uznać za udany. Małżonków dzieliło co najmniej 20 lat różnicy wieku. Także ich wspólne życie nie układało się najlepiej. Jadwiga urodziła Jagielle tylko jedno dziecko – córkę Elżbietę Bonifację. Stało się to u kresu życia królowej, w czerwcu 1399 roku. Wkrótce potem dziewczynka zmarła, a zaledwie kilka dni później odeszła również sama Andegawenka.
Skandale Anny Cylejskiej na dworze Jagiełły
Kolejną żoną Władysława Jagiełły została Anna Cylejska. Do ich ślubu doszło na początku 1402 roku. O tym, jak wyglądało ich wspólne życie, nie da się powiedzieć niczego w pełni pewnego. Wiadomo natomiast, że w przeciwieństwie do Jadwigi Anna nie uchodziła za kobietę szczególnie urodziwą. Według przekazów król miał nawet rozważać zerwanie zaręczyn, lecz ostatecznie doradcy odwieśli go od tego pomysłu.
Anna Cylejska miała być dla Jagiełły źródłem nieustannych kłopotów. Co pewien czas wybuchał skandal obyczajowy, w którym pojawiało się jej nazwisko. Pierwszy głośny epizod datuje się na 1408 rok. Historycy znają tę historię głównie z kroniki Jana Długosza (1415-1480). Kronikarz twierdził, że kochankowie oddali się tak namiętnym igraszkom, iż pod ich ciężarem runęła podłoga! Domniemanym faworytem królowej miał być Jakub z Kobylan, którego po całej aferze skazano na trzy lata więzienia. Czy Jagiełło ukarał także niewierną małżonkę? Tego nie da się rozstrzygnąć, bo źródła na ten temat milczą.
O królowej było głośno również później. Ciekawą wzmiankę znów pozostawił Jan Długosz, według którego Anna Cylejska przez pewien czas miała kokietować możnowładcę Andrzeja Tęczyńskiego herbu Topór. Najpewniej nie przerodziło się to w nic naprawdę poważnego. Jagiełło miał się o wszystkim dowiedzieć, ale i tym razem brak informacji, by spotkały królową jakiekolwiek dotkliwe konsekwencje. Niewykluczone, że po prostu ich nie było — zwłaszcza jeśli, jak sugerują skąpe okruchy przekazów, sprawa nie zaszła daleko.
W 1415 roku Anna Cylejska ciężko zachorowała. Po kilku miesiącach wyniszczającej choroby, która przykuła ją do łoża, zmarła. Zostawiła kilkuletnią córkę Jadwigę. O innych dzieciach z małżeństwa Anny i Jagiełły nic nie wiadomo. Choć historycy zwykle oceniają ten związek jako nieudany, śmierć Anny wyraźnie poruszyła króla i pogrążyła go w żałobie. W końcu spędzili razem aż 14 lat.
Jagiełło i Elżbieta Granowska: skandal i miłość
Władysław Jagiełło po odejściu Anny nie zamierzał zwlekać. Już w 1417 roku doprowadził do małżeństwa z Elżbietą Granowską — wdową i matką czworga dzieci, która miała za sobą trzy wcześniejsze związki. Co ważne, kandydatkę wskazał osobiście, czym naraził się części polskich możnych, przekonanych, że król powinien sięgnąć po znacznie korzystniejszą „partię”. Jagiełło pozostał jednak nieugięty, bo do wybranki był bez pamięci przywiązany.
Wspólne życie Elżbiety i Władysława nie należało do łatwych. Królową oczerniano niemal na każdym kroku, a Jan Długosz potrafił wypominać jej nawet… zmarszczki. Mimo to małżonkowie nie dawali się złamać — więź między nimi okazała się mocniejsza niż dworskie plotki. Spędzali razem wiele czasu, często podróżowali po kraju, a Elżbieta potrafiła też realnie oddziaływać na niektóre polityczne decyzje męża.
Ta spokojniejsza karta nie trwała jednak długo. Elżbieta zmarła już w 1420 roku. Pokonała ją gruźlica — choroba, z którą ówczesna medycyna nie potrafiła sobie skutecznie poradzić.
Zanim odeszła, królowa zadbała o zabezpieczenie materialne swoich dzieci. Najstarszy syn, Otto, zmarł jeszcze przed jej koronacją. Pozostał młodszy Jan, którego ojciec ustanowił zarządcą dóbr łańcuckich. Elżbieta miała również dwie córki. Jedną z nich, także Elżbietę, wydała za mąż za księcia niemodlińskiego Bolesława.
Zofia Holszańska, żona młodsza o 50 lat
Ostatnią małżonką Władysława Jagiełły została Zofia (Sońka) z litewskiego rodu Holszańskich. Choć o jej młodości i wczesnych latach życia wiemy zaskakująco niewiele, historycy najczęściej przyjmują, że była od króla Polski młodsza o ponad 50 lat — różnica tak wielka, że Jagiełło mógłby uchodzić za jej dziadka. Mimo tego niezwykłego kontrastu wieku, do ślubu Litwinki z Władysławem doszło na początku 1422 roku. Dwa lata później odbyła się koronacja Zofii, na którą Jagiełło sprosił wielu wybitnych gości. M. in.:
- króla Czech i Węgier Zygmunta Luksemburskiego
- księcia bawarskiego Ludwika VII
- księcia litewskiego Zygmunta Korybutowicza
Małżeństwo Zofii i Władysława, wbrew temu, czego można by się spodziewać po takiej różnicy wieku, układało się wyjątkowo dobrze. Już w 1424 roku przyszedł na świat ich pierwszy syn, Władysław. W 1426 roku urodził się Kazimierz, który jednak wkrótce zmarł. Rok później Zofia powiła kolejnego syna — Kazimierza, później znanego jako Jagiellończyk. Co znamienne, synowie królowej w przyszłości sami sięgnęli po koronę Polski: Władysław panował w latach 1434-1444, a Kazimierz w okresie 1447-1492.
Zofia Holszańska — jak nietrudno było przewidzieć — przeżyła Jagiełłę. Odeszła w 1461 roku, podczas gdy jej mąż zmarł w 1434. Bez większej przesady nazywa się ją „matką dynastii”, bo to właśnie jej potomstwo zapewniło Jagiellonom ciągłość władzy. Gdyby sędziwy król nie zdecydował się na to małżeństwo, dzieje rodu mogłyby potoczyć się zupełnie inaczej.
Źródła:
- Borkowska U., Dynastia Jagiellonów w Polsce, Warszawa 2011.
- Czwojdrak B., Zofia Holszańska. Studium o dworze i roli królowej w późnośredniowiecznej Polsce, Warszawa 2012.
- Duch W., Cztery żony Władysława Jagiełły. Dopiero ostatnia żona dała mu upragnionego następcę [https://historia.org.pl/2020/01/05/cztery-malzenstwa-wladyslawa-jagielly-dopiero-ostatnia-zona-dala-mu-upragnionego-nastepce; dostęp: 20.11.2020].
- Kienzler I., Władysław Jagiełło. Wierny mąż niewiernych żon, Warszawa 2014.
- Klubówna A., Cztery panie Jagiełłowe, Olsztyn 1983.
- Krzyżaniakowa J., Ochmański J., Władysław II Jagiełło, Wrocław 1990.
- Kuczyński S. M., Władysław Jagiełło 1350-1434, Warszawa 1971.
- Nikodem J., Jadwiga, król Polski, Wrocław 2009.
- Prochaska A., Król Władysław Jagiełło, t. 1-2, Kraków 2008.
- Rudzki E., Polskie królowe. Żony Piastów i Jagiellonów, Warszawa 1990.
- Sperka J., Elżbieta z Pilicy Granowska i król Władysław Jagiełło. Kulisy wielkiej miłości, [w:] Miłość w czasach dawnych, red. B. Możejko, A. Paner, Gdańsk 2009.
- Szajnocha K., Jadwiga i Jagiełło, Warszawa 1887.
- Tęgowski J., Pochodzenie Zofii Holszańskiej, czwartej żony Władysława Jagiełły, „Genealogia” 8 (1996).
- Urbański M., Poczet królowych i żon władców polskich, Warszawa 2006.
- Wdowiszewski J., Genealogia Jagiellonów, Warszawa 1968.