Dwóch synów zostało królami Polski. Los pozostałych dzieci Zygmunta III był znacznie tragiczniejszy
Zygmunt III Waza – król Polski i Szwecji – doczekał się aż dwanaściorga dzieci. Brzmi jak dynastia skazana na potęgę? Rzeczywistość okazała się znacznie mroczniejsza: nie wszystkie dożyły dorosłości, a życie prywatne monarchy naznaczyły tragedie, dworskie dramaty i polityczne napięcia, które potrafiły wstrząsnąć całym państwem. Które z królewskich dzieci realnie wpłynęły na losy Rzeczpospolitej, a które przepadły w cieniu rodzinnych sekretów i przedwczesnej śmierci?
- Zygmunt III Waza i Anna Habsburżanka
- Dzieci Anny Habsburżanki i ich losy
- Jak Zygmunt III stracił Szwecję i ożenił się ponownie
- Dzieci Konstancji i Zygmunta III
Zygmunt III Waza i Anna Habsburżanka
W połowie grudnia 1586 r. niespodziewanie zmarł król Polski Stefan Batory. Jego żona, Anna Jagiellonka, była ostatnią przedstawicielką Jagiellonów na polskim tronie. Po odejściu męża najważniejszym celem stało się dla niej doprowadzenie do elekcji i osadzenia na tronie siostrzeńca – Zygmunta, syna Katarzyny oraz szwedzkiego króla Jana III Wazy. Finalnie, po zatwierdzeniu tradycyjnych pacta conventa, 27 grudnia 1587 r. rozpoczęły się rządy nowego monarchy.
W chwili objęcia władzy Zygmunt miał zaledwie 21 lat. Jeszcze przed koronacją ciotka Anna rozpoczęła zabiegi o jego małżeństwo z Anną Habsburżanką, córką arcyksięcia Karola Styryjskiego – brata cesarza Maksymiliana II – oraz Marii Anny Bawarskiej. Do ślubu doszło 31 maja 1592 r., gdy przyszła królowa miała 19 lat. Z relacji biografów królewskiej pary wynika, że był to związek zgodny i spokojny.
W tym samym roku, pod koniec listopada, zmarł Jan III – ojciec Zygmunta. Od tej chwili władca Rzeczypospolitej został jednocześnie królem Szwecji, a między państwami zawiązała się unia polsko-szwedzka (spełniająca jeden z warunków pacta conventa). Wspólna historia małżonków nie trwała jednak długo. Po sześciu latach została przerwana – Anna zmarła w Warszawie 10 lutego 1598 r.
Dzieci Anny Habsburżanki i ich losy
Anna Habsburżanka była w ciąży sześciokrotnie. Na świat przyszły kolejno dzieci, którym nadano imiona:
- Anna Maria (1593 – 1600) – królewna nie doczekała 7. urodzin; w źródłach brak jasnych informacji o przyczynie jej śmierci;
- Katarzyna – druga córka małżonków żyła zaledwie kilka miesięcy; urodziła się i zmarła podczas pobytu rodziców w Szwecji, a jej ciało przewieziono do kraju i złożono na Wawelu, jednak w polskich przekazach wspomina się o niej bardzo rzadko;
- Władysław Zygmunt (1595 – 1648) – następca Zygmunta na polskim tronie; po śmierci ojca przyjął także tytuł dziedzicznego króla Szwecji, mimo że unia polsko-szwedzka od dawna była już tylko formalnością; zmarł na skutek choroby nerek;
- Katarzyna (1596 – 1597) – trzecia córka władców przeżyła około 9 miesięcy; nie zachowały się wiarygodne informacje o przyczynach jej zgonu;
- Krzysztof (1598) – najmłodszy syn przyszedł na świat poprzez cesarskie cięcie, już po śmierci matki; 10 lutego 1592 r. niemowlę przeżyło jedynie kilka godzin.
Jak Zygmunt III stracił Szwecję i ożenił się ponownie
Żałoba po zmarłej królowej trwała aż pięć lat. W tym czasie priorytetem stało się utrzymanie ładu w Szwecji, skąd coraz częściej napływały alarmujące wieści o działaniach regenta – księcia Karola Sudermańskiego. W 1599 r. panowanie Zygmunta w Szwecji dobiegło końca: władcę zdetronizowano, a unia polsko-szwedzka została rozwiązana. Co prawda zaproponowano koronę królewiczowi Władysławowi, lecz warunek był bezwzględny – natychmiastowy wyjazd do Szwecji i przejście na luteranizm. Król nie mógł się na to zgodzić (choć w Rzeczypospolitej dbał o pokój wyznaniowy, do czego zobowiązał się także w pacta conventa, pozostawał gorliwym katolikiem).
W 1603 r. monarcha zaczął poważnie myśleć o kolejnym małżeństwie. Szlachta, licząc na wymierne korzyści, wskazywała mu dwie kandydatki: tyrolskie księżniczki Annę i Marię. Pojawiał się też pomysł związku z Marią, córką Borysa Godunowa. Zygmunt miał jednak w praktyce tylko jeden cel – poślubić Konstancję, młodszą o 15 lat siostrę swojej pierwszej żony. Z czasem wybranka coraz bardziej przywodziła mu na myśl zmarłą królową, a dzięki wsparciu ich matki plan stawał się realny.
Okoliczności zaczęły układać się po myśli Zygmunta. Ostatecznie 11 grudnia 1605 r. Konstancja została jego żoną. W odróżnieniu od Anny, młoda królowa szybko zaczęła aktywnie wspierać interesy Habsburgów na polskim dworze, jednocześnie nie podejmując działań wymierzonych w swoją nową ojczyznę.
Zgodne małżeństwo przetrwało 26 lat, aż przerwała je nagła śmierć królowej – 10 lipca 1631 r. zmarła w wyniku udaru. To wydarzenie mocno odbiło się na królu, który po raz drugi został wdowcem. Jego zdrowie wyraźnie się pogorszyło. Zmarł 30 kwietnia 1632 r. A może zainteresuje cię także ten artykuł na temat dzieci Zygmunta Starego?
Dzieci Konstancji i Zygmunta III
Konstancja, podobnie jak jej siostra, doczekała się licznego potomstwa — co zresztą było niemal regułą wśród kobiet z ich dynastii. Z tego małżeństwa przyszli na świat:
- Jan Kazimierz (1607 – 1608) – pierwszy syn z drugiego związku monarchy przeżył zaledwie dwa tygodnie;
- Jan Kazimierz II (1609 – 1672) – po śmierci brata Władysława objął polski tron;
- Jan Albert (1612 – 1634) – obrał drogę duchowną; został biskupem krakowskim i warmińskim;
- Karol Ferdynand (1613 – 1655) – biskup wrocławski i płocki, a po zgonie Władysława także rywal Jana Kazimierza w walce o koronę;
- Aleksander Karol (1614 – 1635) – najmłodszy syn Zygmunta III, zmarł po zakażeniu ospą;
- Anna Konstancja (1616) – o jej bardzo krótkim życiu wiadomo właściwie tylko z informacji umieszczonej przy trumnie, mówiącej o czterech miesiącach;
- Anna Katarzyna Konstancja (1619 – 1651) – została pierwszą żoną Filipa Wilhelma, palatyna reńskiego.
Źródła:
- Besala J., Małżeństwa królewskie. Władcy elekcyjni, Bellona, Warszawa 2007
- Wdowiszewski Z., Genealogia Jagiellonów i domu Wazów w Polsce, Avalon, Kraków 2005
- Wisner H., Zygmunt III Waza, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1984