Świętowali zwycięstwo i ściągali zbroje. Wtedy zza wzgórz wyłonił się krwawy koszmar
Rok 982 zapisał się w historii krwią pod murami Crotone. To starcie miało konsekwencje znacznie większe, niż mogłoby się wydawać — i dla chrześcijańskich władców, i dla tych, którzy marzyli o przejęciu kontroli nad południem Italii. Na czele jednej strony stanął cesarz Otton II, przekonany, że potrafi zatrzymać nadciągające zagrożenie. Naprzeciw niego ruszyły wojska arabskie, gotowe poszerzyć swoje wpływy. Najbardziej zaskakujące jest jednak to, że bitwa nie rozstrzygnęła się w jednym momencie: miała dwa wyraźne akty. Najpierw zwycięstwo świętowali Niemcy i ich sprzymierzeńcy… ale potem sytuacja odwróciła się w sposób, którego nikt nie przewidział. Ostatecznie to muzułmanie wyszli z tego starcia zwycięsko.
- Otton II kontra Saraceni pod Crotone (982)
- Bitwa pod Cotrone: zwrot po zwycięstwie
- Klęska Ottona II pod Crotone i jej skutki
Otton II kontra Saraceni pod Crotone (982)
W drugiej połowie X wieku Italia była areną rywalizacji kilku potęg — m.in. Cesarstwa Bizantyńskiego oraz Rzeszy Niemieckiej. Po śmierci cesarza Jana I Tzimiskesa (976) Bizancjum pogrążyło się w głębokim kryzysie, co Saraceni natychmiast przekuli w serię uderzeń na greckie posiadłości w południowej części półwyspu. Operacjami muzułmanów dowodził emir Sycylii Abu al-Kasim.
Taki rozwój wydarzeń nie leżał w interesie cesarza Ottona II (973-983), który postanowił siłą powstrzymać muzułmanów. Do wyprawy przygotował się wyjątkowo starannie, zbierając armię liczącą niemal 20 000 ludzi. Rdzeń tej siły stanowili zakuci w stal ciężkozbrojni rycerze niemieccy, wzmocnieni posiłkami przyprowadzonymi przez Słowian (Obodrytów) oraz Longobardów.
W połowie lipca 982 roku wojska cesarskie dotarły pod Crotone (w pobliżu przylądka Capo Colonna) w Kalabrii. Na miejscu czekała już armia muzułmańska. Według badaczy Abu al-Kasim miał wówczas do dyspozycji około 20 000 wojowników, a więc obie strony dysponowały zbliżonymi liczebnie siłami.
Na czele szyku muzułmanów stała piechota, za którą w drugiej linii ustawiono bloki kawalerii przeplatane oddziałami pieszymi. W trzeciej linii znajdował się sam emir, osłaniany przez ciężkozbrojną jazdę. Dodatkowo arabski dowódca pozostawił w odwodzie 5-tysięczny oddział ukryty za pagórkami, całkowicie niewidoczny dla chrześcijan.
Otton II nie przywiązał większej wagi do szczególnie przemyślanego ustawienia swoich wojsk. W pierwszej linii, w samym centrum i w towarzystwie elitarnej gwardii, stanął cesarz, a po jego prawej i lewej stronie ustawili się Sasi. Drugą linię tworzyła pancerna jazda Obodrytów. W dalszych szeregach zajęli miejsca Bawarczycy, Szwabowie oraz Longobardowie.
Bitwa pod Cotrone: zwrot po zwycięstwie
Starcie rozgorzało 15 lipca 982 roku. Jako pierwsi uderzyli cesarscy, zadając muzułmanom dotkliwe straty. Pod naciskiem chrześcijan pierwsze szeregi arabskiej piechoty posypały się jak kłosy. W morderczej walce na miecze poległ także sam emir, trafiony potężnym ciosem w głowę. Zgon Abu al – Kasima wprowadził zamęt w szeregach Saracenów; od całkowitej rzezi ocaliły ich szybkie konie, dzięki którym zdołali wyrwać się z pola walki, uciekając przed napastnikami tnącymi bez opamiętania.
Ottonowi II i jego doradcom wydawało się, że zwycięstwo jest już przesądzone. Przeciwnik pierzchnął, a jego dowódca miał ponieść pewną śmierć. To jednak była złudna pewność. Saraceni trzymali w odwodzie jeszcze kilka tysięcy zbrojnych — i właśnie teraz postanowili rzucić ich do walki.
Jak wielkie musiało być zdumienie cesarza, gdy z oddali dostrzegł nadciągającą w jego stronę arabską armię rezerwową. Zapewne pytał sam siebie, jak to w ogóle możliwe. Nie wiadomo, czy zdążył znaleźć odpowiedź, bo Saraceni runęli naprzód jak opętani, wycinając wszystkich, którzy stanęli im na drodze. Ich zadanie było tym łatwiejsze, że chrześcijanie, przekonani, iż bitwa dobiegła końca, rozluźnili szyki. Część rycerzy zsiadła nawet z koni, by odetchnąć po dotychczasowym wysiłku. Skutek był katastrofalny: wojska cesarskie poniosły olbrzymie straty, a Arabowie całkowicie przejęli kontrolę nad polem bitwy.
Otton II mimo to nie zamierzał składać broni i bronił się w desperacji. W praktyce przyniosło mu to jedynie kolejne straty, które musiał dopisać do bilansu klęski. Kiedy padli niemal wszyscy Obodryci i większość Sasów, zdecydował się opuścić pole walki. Jakimś cudem udało mu się tego dokonać, choć zadanie było skrajnie trudne. Uciekającemu z Crotony cesarzowi towarzyszyła zaledwie garstka żołnierzy, wśród nich książę Szwabii i Bawarii Otton oraz Żyd Kalonymos.
Klęska Ottona II pod Crotone i jej skutki
Bitwa pod Crotone skończyła się dotkliwą klęską Ottona II, który trudno, by uchodził za wybitnego stratega czy mistrza taktyki. Gdyby w 982 roku cesarz zachował większą czujność i lepiej odczytał sytuację, najpewniej zdołałby wyprowadzić swoje wojsko z pułapki. Ostatecznie jednak do tego nie doszło, a po powrocie do kraju wypominano mu tę porażkę aż do końca jego panowania (983).
Co zaskakujące, muzułmanie nie potrafili przekuć zwycięstwa w trwałą przewagę — i był to ich poważny błąd. Niemal natychmiast po bitwie, podobnie jak Niemcy, wycofali się z Kalabrii, ewakuując się na Sycylię. Na tym nie koniec: porzucili też wszystkie dotąd obsadzone włoskie miasta oraz pozostawione tam garnizony.
Z tego trudnego do wytłumaczenia zachowania Saracenów okoliczni mieszkańcy skorzystali bez zwłoki, wracając do swoich domów i codziennych zajęć. Przez pewien czas mogli znów zaznać względnego spokoju i zwyczajnego życia — czego wcześniej nie zawsze mieli szansę doświadczyć.
Źródła:
- Althoff G., Ottonowie, Władza królewska bez państwa, przeł. M. Tycner-Wolicka, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2009.
- Alvermann D., La Battaglia di Ottone II contro i Sarraceni nel 982, „Archivo storico per la Calabria e la Lucania” 62 (1995).
- Barkowski R. F., Bitwy Słowian, Bellona, Warszawa 2018.
- Barkowski R. F., Crotone 982, Bellona, Warszawa 2015.
- Cunsolo L., Ottone II di Sassonia e la di Stilo, „Archivo storico per la Calabria e la Lucania” 31 (1962).
- Eickhoff E., Seekrieg und Seepolitik zwischen Islam und Abendland, Das Mittelmer unter byzantinischer und arabischer Hegemonie (650-1040), De Gruyter, Berlin 1966.
- Enzenberger H., Schlacht bei Capo Calonne, „Lexikon des Mittellters” 2 (1983).
- Fried J., Die Formierung Europas 840-1046, Lodenburg Verlag, München 2008.
- Gierowski J. A., Historia Włoch, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 2003.
- Kennedy H., Wielkie arabskie podboje, Jak ekspansja islamu zmieniła świat, przeł. M. Wilk, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011.
- Rill B., Sizilien im Mittelalter, Das Reich der Araber, Normannen und Staufer, Stuttgart 1995.
- Sochacki J., Niemcy, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2016.
- Walkowski G. K., Historia Niemiec w latach 843-1137, cz. 1, Lata 843-1024, Bogart S.A., Bydgoszcz 2018.