Twarz amerykańskiego soku pomarańczowego, która wypowiedziała wojnę społeczności LGBT
Anita Bryant przez dekady była twarzą amerykańskiego soku pomarańczowego i gwiazdą estrady, ale w 1977 roku stała się kimś jeszcze – liderką jednej z najgłośniejszych kampanii przeciwko prawom osób homoseksualnych w historii USA. Kampanii, która ostatecznie kosztowała ją karierę.
Od Miss Oklahoma do gwiazdy telewizji
Anita Jane Bryant urodziła się 25 marca 1940 roku w Barnsdall w Oklahomie. Śpiewać zaczęła bardzo wcześnie, a miała zaledwie 12 lat, gdy prowadziła własny lokalny program telewizyjny. W 1958 roku została koronowana na Miss Oklahoma, a rok później zajęła trzecie miejsce jako wicemiss w konkursie Miss America. Szybko rozpoczęła udaną karierę muzyczną, na początku lat 60. wyśpiewując trzy przeboje z pierwszej dwudziestki list przebojów w Stanach Zjednoczonych. Wprawdzie „Till There Was You”, „Paper Roses” i „In My Little Corner of the World” znała cała Ameryka, ale dziś niewielu te piosenki pamięta.
Do końca lat 60. Bryant była popularną postacią amerykańskiego show-biznesu. Śpiewała podczas tras Boba Hope’a dla żołnierzy USO, występowała w Białym Domu za prezydentury Lyndona B. Johnsona, na jego pogrzebie w 1973 roku, a także podczas obu konwencji partyjnych – Demokratów i Republikanów – w 1968 roku oraz na przerwie Super Bowl V w 1971 roku, gdzie wykonała „Battle Hymn of the Republic”. Od 1969 do 1980 roku była też twarzą Florida Citrus Commission – instytucji promującej sok pomarańczowy, znaną z hasła reklamowego porównującego śniadanie bez soku pomarańczowego do dnia bez słońca.
„Save Our Children”
Punktem zwrotnym stał się rok 1977. Hrabstwo Miami-Dade na Florydzie uchwaliło wówczas rozporządzenie zakazujące dyskryminacji ze względu na orientację seksualną w zatrudnieniu i wynajmie mieszkań. Bryant, jako praktykująca chrześcijanka, sprzeciwiła się tej decyzji i stanęła na czele koalicji „Save Our Children” („Ocalmy nasze dzieci”), której celem było doprowadzenie do referendum unieważniającego przepis.
Kampania opierała się na przekazie, że nauczyciele będący osobami homoseksualnymi stanowią zagrożenie dla dzieci i będą starały się je „rekrutować”, ponieważ same nie mogą się rozmnażać. Materiały organizacji przedstawiały homoseksualizm jako zagrożenie dla szkół i rodzin, a Bryant otwarcie krytykowała, jak to określała, „wypaczony styl życia środowisk gejowskich”. Kampanię wsparł cały szereg konserwatywnych postaci życia publicznego, w tym telewizyjny kaznodzieja Jerry Falwell.
7 czerwca 1977 roku mieszkańcy hrabstwa Miami-Dade w referendum unieważnili rozporządzenie antydyskryminacyjne stosunkiem głosów 70 do 30 procent. Był to spektakularny sukces kampanii Bryant, który odbił się szerokim echem w całych Stanach Zjednoczonych – podobne kampanie odwoływania lokalnych praw antydyskryminacyjnych pojawiły się wkrótce w innych stanach, a na Florydzie w tym samym okresie wprowadzono zakaz adopcji dzieci przez pary jednopłciowe, obowiązujący aż do 2008 roku.
Bojkot
Zwycięstwo w referendum wywołało jednak reakcję o skali, jakiej Bryant najwyraźniej się nie spodziewała. Środowiska gejowskie i organizacje broniące praw człowieka w całym kraju zainicjowały bojkot soku pomarańczowego z Florydy - tego produktu, którego twarzą od lat była Bryant. Bary dla osób LGBT przestały sprzedawać koktajl screwdriver (wódka z sokiem pomarańczowym), zastępując go drinkiem na bazie soku jabłkowego, który ironicznie nazwano „Anita Bryant”.
Podczas jednej z konferencji prasowych w Iowa aktywista rzucił jej w twarz ciasto. Slapstickowe wydarzenie trafiło na czołówki gazet i stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych obrazów tamtego okresu. Bryant skomentowała to incydent, zauważając, że przynajmniej było to ciasto owocowe. Potem zaczęła się modlić.
Skutki całej kampanii okazały się dla niej dotkliwe. Jej kariera estradowa systematycznie podupadała, a kontrakt z Florida Citrus Commission, wygasający formalnie w 1980 roku, nie został przedłużony. W tym samym roku rozpadło się jej pierwsze małżeństwo z Bobem Greenem, za którego wyszła w 1960 roku. Problemy finansowe pogłębiły się na tyle, że w latach 90. Bryant ogłosiła bankructwo.
Mimo utraty dawnej pozycji w show-biznesie Bryant nie wycofała się z życia publicznego całkowicie. Prowadziła organizację Anita Bryant Ministries International z siedzibą w Oklahoma City, angażowała się w działalność charytatywną i religijną. W 1990 roku wyszła za mąż po raz drugi – za Charliego Dry’ego, który zmarł w 2024 roku.
Bryant była bohaterką dokumentu „Letter to Anita”. Film opowiada o Ronni Sanlo, matce dwójki dzieci, która po ujawnieniu się jako lesbijka straciła nad nimi opiekę i została działaczką LGBT. Tytuł nawiązuje do listu, który Sanlo napisała do Bryant dekady później jako akt osobistego pojednania.
W 2021 roku wnuczka Anity, Sarah, zdecydowała się na coming-out. Media szeroko to komentowały, a Sarah udzieliła paru wywiadów.
Spuścizna
Kampania „Save Our Children” bywa dziś opisywana z dwóch perspektyw. Dla części komentatorów i historyków ruchu praw obywatelskich Bryant pozostaje symbolem zorganizowanej, skutecznej kampanii dezinformacyjnej, która na dekady zahamowała rozwój ochrony prawnej osób LGBT w części Stanów Zjednoczonych – hrabstwo Miami-Dade przywróciło swoje rozporządzenie antydyskryminacyjne dopiero w 1998 roku, ponad dwadzieścia lat później. W filmie „Obywatel Milk” przedstawiona została jako czarny charakter, podczas gdy gejowski aktywista Harvey Milk był bohaterem, niemal wybawcą swojej społeczności.
Z drugiej strony, w środowiskach konserwatywnych i religijnych, Bryant bywa przedstawiana jako osoba, która odważnie broniła własnych przekonań religijnych i tradycyjnego modelu rodziny wbrew silnej presji medialnej i biznesowej, płacąc za to wysoką cenę osobistą i zawodową.
Jej śmierć w grudniu 2024 roku (podaną do wiadomości publicznej dopiero w styczniu 2025 roku) media amerykańskie komentowały niemal wyłącznie przez pryzmat wydarzeń z 1977 roku. To dowód na to, że mimo wcześniejszej kariery muzycznej i telewizyjnej, to właśnie kampania przeciwko prawom gejów pozostała najtrwalszym elementem jej publicznego wizerunku.
Źródła
- https://pl.findagrave.com/memorial/278068810/anita-bryant
- https://www.nytimes.com/2025/01/09/arts/music/anita-bryant-dead.html