Logo serwisu: Kroniki Dziejów
Menu
  • Historia Polski
    • Średniowiecze
    • Pierwsi Piastowie
    • Rozbicie dzielnicowe
    • Po zjednoczeniu
    • Nowożytność
    • XVI wiek
    • XVII wiek
    • XVIII wiek
    • Polska pod zaborami
    • Współczesność
    • Polska 1918-1945
    • Okres PRL
    • Po 1989 roku
    • Historia powszechna
      • Starożytność
      • Grecja
      • Rzym
      • Egipt i Mezopotamia
      • Pozostałe
      • Średniowiecze
      • Wczesne średniowiecze (do VIII wieku)
      • Pełne średniowiecze (IX-XIII wiek)
      • Późne średniowiecze (XIV-XV wiek)
      • Nowożytność
      • XVI wiek
      • XVII wiek
      • XVIII wiek
      • XIX wiek do 1914
      • Współczesność
      • I wojna światowa
      • XX lecie międzywojenne
      • II wojna światowa
      • Historia najnowsza
      • Zimna wojna
    • Postacie i wydarzenia
      • Postacie w historii powszechnej
      • Władcy i przywódcy
      • Podróżnicy i odkrywcy
      • Kobiety w historii świata
      • Ludzie kultury
      • Inne znane osobistości
      • Polacy
      • Władcy i przywódcy Polski
      • Polscy naukowcy i działacze społeczni
      • Ludzie kultury i inni
      • Kobiety w historii Polski
      • Wydarzenia z historii powszechnej
      • Bitwy i wojny
      • Polityka i traktaty
      • Gospodarka i społeczeństwo
      • Religia w historii świata
      • Wydarzenia z historii Polski
      • Bitwy i wojny
      • Polityka i traktaty
      • Gospodarka i społeczeństwo
    • Ciekawostki historyczne
      • Warto wiedzieć
      • Zabytki i budowle
      • Popularne zestawienia
      • Mało znane wydarzenia
      • Mało znane postacie
      • Wojskowość
      • Broń historyczna
      • Taktyki wojenne
        • Moje konto
        Facebook
        Szukaj
        • Kroniki Dziejów
        • Aktualności
        • Historia powszechna
        • Maorysi na frontach II wojny

        Niemcy bali się ich bardziej niż innych żołnierzy. W walce mieli przerażającą reputację

        Nowozelandzki 22 batalion na froncie II wojny światowej, a takze najważniejsze informacje o udziale Australii w wojnie
        Apirana Ngata i inny maoryski polityk, Te Rangi Hiroa, w 1923 roku, fot. James Ingram McDonald / Wikimedia Commons Domena publiczna
        Opublikowano: 17.11.2026Autor: Ludwika WykurzUdostępnij

        Pokazywano ich jako wzór, chwalono za nieustępliwość i odwagę, a ich determinacja budziła szczery podziw. Maorysi potrafili porwać za sobą Aliantów i podnieść morale w chwilach, gdy wszystko wydawało się wisieć na włosku — choć liczebnie nie mogli przechylić szali zwycięstwa. Byli zaledwie drobnym fragmentem ogromnej armii, a jednak to o nich zaczęto mówić najgłośniej. Skąd wzięła się ta reputacja i co sprawiło, że zapamiętano właśnie ich?

        1. Maorysi a kolonizacja: inna historia
        2. Maorysi w Wielkiej Wojnie: spory i udział
        3. Maoryski 28. batalion: narodziny jednostki
        4. Szlak bojowy Maorysów: Grecja i Kreta
        5. Maorysi w kampanii włoskiej 1943–1946
        6. Maorysi na wojnie: sława i ofiary

        Maorysi a kolonizacja: inna historia

        W Europie często wrzuca się Australię i Nową Zelandię do jednego worka, jakby tworzyły spójną całość. Od samego początku dzieliło je jednak wiele istotnych różnic. Jedną z kluczowych były relacje białych osadników z ludnością rdzenną. Maorysi od startu byli traktowani jako pełnoprawna strona rozmów, co formalnie zapewniał im Traktat z Waitangi (1840 r.). (Cox L., 1993: s. 4) Choć w drugiej połowie XIX wieku coraz częściej ignorowano prawa tubylców, potrafili oni skutecznie upominać się o ich respektowanie. Mimo oszustw, wywłaszczeń i spychania na ekonomiczny margines, wciąż pozostawali obywatelami własnego państwa. Ich pozycja oraz świadomość odrębności były wyraźnie silniejsze niż u większości rdzennych społeczności w innych koloniach brytyjskich.

        Ta skomplikowana więź z Koroną Brytyjską sprawiła, że Maorysi od początku nie mieli jednolitego podejścia do kolonizatorów. Część budowała swoją tożsamość na współpracy z Pakeha (białymi Nowozelandczykami), przejmując ich obyczaje i religię. Widać to było także w czasach obu wojen światowych i w maoryskim udziale w konfliktach. Dla niektórych służba stawała się drogą do poszerzenia praw i mocniejszego włączenia w resztę społeczeństwa. Inni natomiast akcentowali własną niezależność, a udział w imperialnych wojnach postrzegali jako wzmacnianie narzuconego porządku — dlatego konsekwentnie się od niego dystansowali.

        Maorysi w Wielkiej Wojnie: spory i udział

        Inspiracją dla 28. Batalionu, powołanego w 1940 roku, był Maoryski Batalion Pionierów z okresu Wielkiej Wojny. Właśnie wtedy Maorysi po raz pierwszy tak wyraźnie pokazali światu, że nie są wyłącznie „tubylcami” z kolonii, lecz odrębną wspólnotą i siłą, z którą należy się liczyć. (Smith P.M., 2005: s. 126-127)

        Włączenie się rdzennych mieszkańców do działań wojennych nie przebiegało jednak bez napięć i sporów wewnątrz społeczności. Prorok i aktywista Rua Kenana Hepetipa nie tylko sprzeciwiał się udziałowi w wojnie, ale twierdził też, że zwycięstwo powinno przypaść Niemcom. Był przekonany, że po pokonaniu Brytyjczyków oddadzą mu władzę nad Nową Zelandią.

        Najważniejszym orędownikiem udziału Maorysów w Wielkiej Wojnie był prawnik oraz działacz polityczny i społeczny Āpirana Turupa Ngata. To on stał za organizacją dobrowolnego zaciągu Maorysów podczas obu wielkich konfliktów XX wieku. Wspierali go lekarz i społecznik Māui Pōmare, a także sportowiec, dziennikarz i historyk Paraire Tomoana — wszyscy trzej byli również aktywni politycznie.

        Maoryski Batalion Pionierów powstał z plemiennych ochotników z Wyspy Północnej, choć w jego szeregach służyli też przedstawiciele ludności rdzennej z innych wysp Pacyfiku. Maorysi trafiali przede wszystkim do oddziałów inżynieryjnych, działając m.in. pod Gallipoli, na Froncie Zachodnim oraz w Palestynie. Łącznie w wojnie uczestniczyło ponad 2000 Maorysów.

        Maoryski 28. batalion: narodziny jednostki

        Już w 1939 roku było jasne, że świat może stanąć u progu kolejnego konfliktu. Ngata rozpoczął więc starania o powołanie maoryskiego batalionu, nawiązującego do formacji z czasów I wojny światowej. Jeszcze silniej niż dwie dekady wcześniej postrzegano to jako szansę na umocnienie pozycji Maorysów jako obywateli w ramach Imperium Brytyjskiego, a w dłuższej perspektywie – jako krok w stronę większej autonomii. (Smith P.M.: s. 165) Podobnie jak wcześniej, inicjatywę Ngaty poparli inni maoryscy politycy i w październiku ruszyły prace nad realizacją planu. Jednostka miała wejść w skład formowanej już Nowozelandzkiej 2. Dywizji piechoty.

        Na początku zakładano, że kluczowe funkcje dowódcze obejmą biali Nowozelandczycy (Pakeha). Aby uniknąć napięć i niejasności, podkreślano jednak, że z czasem stanowiska te będą stopniowo przekazywane Maorysom.

        Po zamknięciu pierwszego etapu naboru i szkolenia batalion uporządkowano według podziału plemienno-terytorialnego. Poszczególne części oznaczono literami od A do D. Ponieważ rekrutacja odbywała się głównie na terenach wiejskich, konieczne stało się przygotowanie żołnierzy także do zadań wymagających tzw. pracy umysłowej – pracy biurowej, prowadzenia pojazdów, łączności telefonicznej i radiowej oraz innych podobnych obowiązków.

        13 marca 1940 roku 28. Batalion był wreszcie w pełni gotowy do służby.

        W czerwcu żołnierze dotarli do wybrzeży Szkocji na pokładzie wysłużonego brytyjskiego parowca Aquitania.

        Szlak bojowy Maorysów: Grecja i Kreta

        Początkowo zakładano, że batalion szybko trafi na Bliski Wschód, gdzie walczyła już reszta 2. Dywizji. Latem 1940 roku brytyjski rząd zaczął jednak poważnie liczyć się z możliwością niemieckiej inwazji na Wyspy, więc Maorysów zatrzymano w Anglii aż do grudnia. Ten czas nie został zmarnowany: żołnierze przeszli dodatkowe szkolenia i pomagali przy wznoszeniu umocnień na południowo-wschodnim wybrzeżu kraju. Dopiero zimą 1940 roku zagrożenie inwazją wyraźnie osłabło, co otworzyło drogę do przerzutu batalionu do reszty dywizji walczącej już w Grecji i na Bałkanach. Z powodu upadku Francji i walk na Morzu Śródziemnym transport z maoryskimi żołnierzami musiał obrać dłuższą trasę: okręt opłynął Afrykę od zachodu, by od południa wejść do portu Tewfik. Stamtąd batalion przewieziono do Aleksandrii, skąd można było stosunkowo bezpiecznie przedostać się do Grecji. Cała podróż trwała ponad miesiąc. Był kwiecień 1941 roku.

        Dopiero na tym etapie 28. Batalion miał stanąć do pierwszych prawdziwych starć z przeciwnikiem.

        Skoncentrowane oddziały alianckie – brytyjskie, australijskie i nowozelandzkie – rozlokowano najpierw na przejściu na południe od masywu Olimpu. To właśnie tam Maorysi po raz pierwszy weszli do walki. Zginęło czterech żołnierzy. (Story…, https://www.28maoribattalion.org.nz, dostęp 10.04.2022)

        Następne rozkazy oznaczały kolejne odwroty na południe. W końcu 21 kwietnia dowództwo brytyjskie podjęło decyzję o ewakuacji Grecji. Batalion, wraz z innymi jednostkami, przerzucono na Kretę. Za sobą pozostawili 10 poległych oraz 81 żołnierzy, którzy trafili do niewoli.

        Na Krecie 20 maja 1941 roku Nowozelandczycy musieli zmierzyć się z pierwszym w dziejach desantem powietrznym na taką skalę. Sam batalion nie uczestniczył jednak bezpośrednio w tym epizodzie. Zapisał się za to serią śmiałych akcji na ziemi. Między innymi podczas nocnego marszu, idąc na spotkanie 22. Batalionu, Maorysi starli się z Niemcami, używając bagnetów. Do kolejnej walki na bagnety doszło 27 maja na 42 ulicy w Chaníi. Po stronie aliantów biły się oddziały Anzac – połączone siły australijskie i nowozelandzkie. Tzw. bitwa o 42 ulicę należy do najsłynniejszych epizodów w historii maoryskiego batalionu: przy stratach 14 Maorysów miało zginąć 280 Niemców. Przewaga przeciwnika była jednak zbyt duża, dlatego dowództwo zdecydowało o wycofaniu wojsk z Krety (28–30 maja) i przerzuceniu ich do Egiptu.

        W Afryce Północnej do pierwszych starć z Włochami doszło dopiero w grudniu. W maju 1942 roku dowodzenie batalionem po raz pierwszy objął maoryski porucznik – Eruera Love. Pod jego komendą jednostka ponownie związała się z 2. Dywizją nowozelandzką. Kolejny sukces odniesiony przy użyciu bagnetów sprawił, że Niemcy zaczęli przypisywać Maorysom opinię „łowców skalpów”. Do kwietnia 1943 roku 28. Batalion walczył na terenie Afryki Północnej. Mimo dotkliwych strat Maorysi budzili strach wśród sił wroga i zdobywali coraz większe uznanie w oczach dowództwa.

        Maorysi na froncie II wojny światowej, a także batalion 28 z Nowej Zelandii i jego udział w wojnie
        Członkowie 28. Batalionu podczas tradycyjnego wojennego tańca haka w Egipcie w 1941 roku, fot. Autor fotografii: nieznany – oficjalny fotograf nowozelandzki, Restauracja: Adam Cuerden Domena publiczna

        Maorysi w kampanii włoskiej 1943–1946

        Po zakończeniu działań w Afryce znaczna część żołnierzy, którzy od pierwszych dni służyli w batalionie, wróciła do Nowej Zelandii. Po czasie odpoczynku i reorganizacji jednostkę przydzielono do Ósmej Armii prowadzącej walki w kampanii włoskiej. Od 22 października do 18 listopada Maorysi przechodzili szkolenie już na terenie Włoch i pozostawali przy 2. Dywizji Nowozelandzkiej w roli rezerwy. Do boju weszli dopiero podczas kampanii nad rzeką Moro w grudniu 1943 oraz w styczniu 1944, a później w bitwie o Monte Cassino, gdzie utracili ponad 60% stanu osobowego. Następne starcia we Włoszech okazały się dla Aliantów wyjątkowo długie, wyczerpujące i krwawe. W kwietniu 1945 roku batalion uczestniczył w pięciu bitwach, w trakcie których Niemcy byli spychani w kierunku Triestu. Dopiero w maju dotarła wiadomość o kapitulacji Niemiec. Mimo to oddziały utrzymywano w gotowości aż do lipca, licząc się z możliwością przerzutu na wojnę na Pacyfiku. W sierpniu skapitulowała Japonia. Batalion spędził jednak zimę we Florencji i wyruszył do Nowej Zelandii dopiero w grudniu. 23 stycznia 1946 Maorysi przypłynęli do Wellington, gdzie na nabrzeżu czekał minister oraz tradycyjna, rodzima ceremonia powitalna.

        Maorysi na wojnie: sława i ofiary

        Przez 28. Batalion przewinęło się łącznie 3600 żołnierzy; 649 z nich poległo lub zmarło, a 1712 odniosło rany. Odwaga i bezkompromisowa postawa na polu bitwy sprawiły, że Maorysi budzili szacunek nawet wśród dowódców przeciwnika. Według przekazów gen. Rommel podczas kampanii w Afryce miał stwierdzić: „dajcie mi oddział Maorysów a podbiję świat”. Właśnie ta brawura oraz opinia wyjątkowo skutecznych wojowników w starciach bezpośrednich powodowały, że batalion często kierowano do najtrudniejszych zadań i wystawiano na pierwszy ogień. To tłumaczy wysoką liczbę zabitych i rannych, także wśród maoryskiego dowództwa. Żołnierze 28. Batalionu zdobyli więcej odznaczeń niż jakikolwiek inny batalion z Nowej Zelandii.

        Gdy maoryscy żołnierze walczyli na europejskich frontach, w kraju w czerwcu 1942 roku powołano Maoru War Effort Organisation (Cox L.: s. 102). Początkowo instytucja ta miała przede wszystkim usprawnić i skoordynować rekrutację rdzennych ochotników. Z czasem jednak rozszerzyła zakres działań, włączając również kobiety do prac pomocniczych związanych z wysiłkiem wojennym. Co ważne, organizacja stała się też impulsem do większej samoorganizacji Maorysów i tworzenia nowych relacji społecznych po zakończeniu wojny. Do pełniejszej autonomii wciąż było daleko, ale wojenny wysiłek Maorysów wyraźnie umocnił ich pozycję na własnej ziemi. Z perspektywy Aliantów byli natomiast szczególnie cennym wsparciem: skuteczni w walce, a dzięki swojej reputacji także działający na przeciwnika jak psychologiczny „straszak”.

        Źródła:

        1. Lindsay Cox, Kotahitanga : the search for Maori political unity, Auckland 1993
        2. Philippa Mein Smith, A concise history of New Zealand, Cambridge 2005
        3. Historia 28th (materiały online): https://www.28maoribattalion.org.nz, dostęp 10.04.2022
        Czytaj także:
        • Nazwał ją pierwszą wojną światową, choć rozegrała się w XVIII wieku. Prawdziwe oblicze konfliktu, o którym milczą podręczniki

        Kroniki Dziejów
        • Grupa KB.pl - informacje
        • Kontakt
        • Reklama
        • Załóż konto
        • Logowanie
        • Facebook
        • X.com
        Mapa strony
        • Aktualności
        • Artykuły
        • Tagi
        • Autorzy
        Inne serwisy Grupy KB.pl
        • KB.pl
        • Fajny Ogród
        • Fajny Zwierzak
        • Ania radzi
        • Fajne Gotowanie
        • Spokojnie o ciąży
        Informacje prawne
        • Regulamin
        • Polityka prywatnosci i cookies
        • Regulamin DSA
        • Zaufani partnerzy
        © 2020-2026 Grupa KB.pl. All rights reserved.