Logo serwisu: Kroniki Dziejów
Menu
  • Historia Polski
    • Średniowiecze
    • Pierwsi Piastowie
    • Rozbicie dzielnicowe
    • Po zjednoczeniu
    • Nowożytność
    • XVI wiek
    • XVII wiek
    • XVIII wiek
    • Polska pod zaborami
    • Współczesność
    • Polska 1918-1945
    • Okres PRL
    • Po 1989 roku
    • Historia powszechna
      • Starożytność
      • Grecja
      • Rzym
      • Egipt i Mezopotamia
      • Pozostałe
      • Średniowiecze
      • Wczesne średniowiecze (do VIII wieku)
      • Pełne średniowiecze (IX-XIII wiek)
      • Późne średniowiecze (XIV-XV wiek)
      • Nowożytność
      • XVI wiek
      • XVII wiek
      • XVIII wiek
      • XIX wiek do 1914
      • Współczesność
      • I wojna światowa
      • XX lecie międzywojenne
      • II wojna światowa
      • Historia najnowsza
      • Zimna wojna
    • Postacie i wydarzenia
      • Postacie w historii powszechnej
      • Władcy i przywódcy
      • Podróżnicy i odkrywcy
      • Kobiety w historii świata
      • Ludzie kultury
      • Inne znane osobistości
      • Polacy
      • Władcy i przywódcy Polski
      • Polscy naukowcy i działacze społeczni
      • Ludzie kultury i inni
      • Kobiety w historii Polski
      • Wydarzenia z historii powszechnej
      • Bitwy i wojny
      • Polityka i traktaty
      • Gospodarka i społeczeństwo
      • Religia w historii świata
      • Wydarzenia z historii Polski
      • Bitwy i wojny
      • Polityka i traktaty
      • Gospodarka i społeczeństwo
    • Ciekawostki historyczne
      • Warto wiedzieć
      • Zabytki i budowle
      • Popularne zestawienia
      • Mało znane wydarzenia
      • Mało znane postacie
      • Wojskowość
      • Broń historyczna
      • Taktyki wojenne
        • Moje konto
        Facebook
        Szukaj
        • Kroniki Dziejów
        • Aktualności
        • Historia powszechna
        • Maria Fiodorowna przeżyła rewolucję

        Rasputin wygryzł ją z carskiego dworu, a bolszewicy wymordowali jej rodzinę. Ona jedna przetrwała

        portret Marii Fiodorowny
        Maria Fiodorowna w 1876 roku, fot. Robert Antoine Müller Domena publiczna
        Opublikowano: 20.11.2026Autor: Ludwika WykurzUdostępnij

        Olśniewała urodą i nienagannym stylem. Wystarczyła chwila, by skradła serca zwykłych ludzi — nie tylko wyglądem, lecz także dobrocią, która szybko stała się jej znakiem rozpoznawczym. A potem przyszła rewolucja i wszystko runęło: jej syn Mikołaj oraz jego dzieci byli skazani na najgorsze. Ona jedna przetrwała. Tylko jak to możliwe, że wymknęła się losowi, który dla reszty był już dawno przesądzony?

        1. Od Dagmary do Marii Fiodorowny
        2. Maria Fiodorowna kontra Rasputin
        3. Ostatnie lata Marii Fiodorowny na Krymie
        4. Maria Fiodorowna na emigracji w Danii

        Od Dagmary do Marii Fiodorowny

        Maria Zofia Fryderyka Dagmara pochodziła z duńskiej dynastii Glücksburg i w rodzinnych stronach znano ją po prostu jako Dagmar. Kiedy w 1866 roku wyszła za Aleksandra Romanowa, następcę carskiego tronu, przyjęła prawosławie i – zgodnie z etykietą panującą na dworze – otrzymała imię Maria Fiodorowna. (Perry J.C., 1999: s. 26)

        Bardzo szybko zdobyła sympatię zarówno zwykłych ludzi, jak i najbliższego otoczenia carskiej rodziny. Przyciągała urodą i naturalnym wdziękiem, imponowała bystrością, a przy tym zawsze wyglądała bez zarzutu. Kochała klejnoty i wielkie bale, ale równocześnie potrafiła dostrzegać codzienne problemy poddanych i nie odwracała od nich wzroku.

        Aleksander III miał opinię władcy despotycznego i skrajnie konserwatywnego. Maria Fiodorowna w tym czasie nie wchodziła w politykę wprost, jednak nie była zwolenniczką twardej ręki, jaką rządził jej mąż. (Perry J.C., 1999: s. 5-7) Zamiast tego próbowała łagodzić jego wizerunek działalnością dobroczynną i nieraz wstawiała się za poddanymi. Słynęła też z niezwykłej pamięci do twarzy i imion, co sprawiało, że ludzie czuli z nią prawdziwą więź. Choć różnili się temperamentem i poglądami, doskonale odnajdywała się u boku Aleksandra. Tworzyli zgraną parę, a co na carskim dworze należało do rzadkości – Aleksander nigdy jej nie zdradził.

        Maria Fiodorowna kontra Rasputin

        Aleksander III zmarł w 1894 roku, mając zaledwie 49 lat. Maria Fiodorowna niezwykle ciężko przeżyła odejście męża, ale szybko skupiła swoje nadzieje na synu – Mikołaju. Kiedy tylko objął tron, coraz silniej wciągały ją sprawy państwa. Była przeświadczona, że to ona – nie ministrowie – powinna mieć decydujący wpływ na młodego cara. Z czasem słabło także jej zaufanie do synowej, Aleksandry Fiodorowny. W przekonaniu Marii wpływ Aleksandry na Mikołaja był ryzykowny i przynosił więcej strat niż korzyści. Obie kobiety diametralnie różniły się w spojrzeniu na rolę cesarzowej i na to, jak należy sprawować władzę. (Service R., 2017: 39) Aleksandra nie umiała stać się „cesarzową swoich poddanych”. Wypominano jej staroświecki styl, nadmierną nerwowość oraz brak cech potrzebnych do roli władczyni. (Geraldi J. P., 2011: s. 150)

        Gdy na dworze pojawił się Rasputin, cesarzowa wdowa zaczęła realnie obawiać się o przyszłość caratu. Tymczasem Mikołaj coraz częściej ulegał naciskom żony. Sytuacja zaszła tak daleko, że to stara carowa musiała się wycofać – i to ona, a nie Rasputin, została zmuszona do opuszczenia dworu. Wyjechała do Kijowa, gdzie oddała się działalności dobroczynnej. Od czasu do czasu odwiedzała też swoją siostrę Aleksandrę – owdowiałą królową Wielkiej Brytanii.

        Nie była jedyną osobą na dworze, która widziała, jak zgubny wpływ Rasputin wywiera na rodzinę Mikołaja. Narastający spór z synową oraz rozczarowanie tym, w jaki sposób car sprawował rządy, mogły popychać ją do rozważań o zamachu stanu. Nie ma jednak żadnych dowodów, że Maria Fiodorowna brała udział w planach obalenia własnego syna. Istnieją jedynie przekazy z drugiej ręki, według których dopuszczała ona taką możliwość.

        Aleksander III z rodziną
        Aleksander III i Maria Fiodorowna w otoczeniu dzieci (Livadia, 1893), fot. Орлов Фёдор Павлович Domena publiczna

        Ostatnie lata Marii Fiodorowny na Krymie

        Wybuch I wojny światowej zastał Marię w Wielkiej Brytanii, dokąd przyjechała z wizytą do siostry Aleksandry. Szybko jednak doszła do wniosku, że jej miejsce jest w kraju: chciała wrócić, organizować wsparcie i dodawać ludziom otuchy.

        W marcu 1917 roku po raz ostatni spotkała się z Mikołajem w Mohylewie. Zaledwie dwa dni wcześniej car abdykował na rzecz najmłodszego brata – Michała. Ten jednak nie przyjął korony, a Rosja formalnie stała się republiką. (Perry J.C.: s. 160) W rzeczywistości państwo coraz bardziej pogrążało się w bezładzie, a dodatkowo wyniszczała je wojna domowa.

        Z uwagi na zagrożenie ze strony bolszewików Maria Fiodorowna przeniosła się na Krym – ostatnią względnie bezpieczną przystań Romanowów. To właśnie tam dotarły do niej wstrząsające wieści o śmierci syna, synowej i wnuków. Nie była w stanie w nie uwierzyć. Sądziła, że to plotka celowo puszczona w obieg przez bolszewików, by złamać opór przeciwników. Mówi się, że do końca życia tliła w sobie nadzieję, iż rodzina jej najstarszego syna ocalała i gdzieś na wygnaniu wciąż żyje. Przez długi czas odmawiała też wyjazdu z Krymu. Postawiła warunek: na pokład mają trafić wszyscy chorzy i ranni oraz wszyscy Rosjanie, którzy chcą wydostać się z Jałty. Uważała, że cesarzowej nie wypada ratować się ucieczką, zostawiając własny lud. (Perry J.C.: s. 217) Na emigrację przystała dopiero wtedy, gdy stało się jasne, że sprzymierzeńcy nie zdołają zapewnić jej ochrony przed nacierającymi bolszewikami. Razem z rodziną odpłynęła na HMS „Marlborough” przez Maltę do Wielkiej Brytanii. (Zeepvat Ch., 2008: s. 161, Service R.: s. 276)

        Maria Fiodorowna na emigracji w Danii

        Z rozgałęzionego rodu Romanowów przy życiu pozostała już tylko garstka. Część z nich trwała w związkach morganatycznych, które na emigracji cesarzowa była skłonna akceptować znacznie łatwiej niż kiedyś. Maria Fiodorowna, ostatnia żyjąca cesarzowa Rosji, w środowisku białej emigracji uchodziła za osobę o wyjątkowej powadze i autorytecie. Dla niej samej ta nowa codzienność okazała się jednak wyjątkowo trudna: z carycy matki, związanej z jednym z największych imperiów minionej epoki, zmieniła się w arystokratkę bez państwa. Początkowo zatrzymała się u siostry – Aleksandry. Angielska królowa-wdowa miała wówczas 74 lata, coraz słabiej słyszała, a mimo to wciąż pozostawała ważną postacią dynastii: zapraszano ją na oficjalne uroczystości i traktowano jak monarchinię. Położenie Marii było o wiele bardziej niejednoznaczne. Brytyjska rodzina królewska odnosiła się do niej z mieszaniną życzliwości i rezerwy. (Perry J.C.: s. 240) Kiedy zorientowała się, że nie jest szczególnie pożądana w roli stałego gościa u brytyjskich władców, przeniosła się do Danii. Najpierw zamieszkała w pałacu bratanka, króla Chrystiana X, lecz i tam nie potrafiła poczuć się naprawdę u siebie. Najdotkliwszy okazał się kosztowny styl życia, który w praktyce finansował bratanek. Dlatego w 1920 roku Maria Fiodorowna przeprowadziła się do własnej posiadłości Hvidore. Nabyła ją jeszcze w 1905 roku wspólnie z siostrą, planując prywatne miejsce rodzinnych spotkań. Teraz mogła tam bez przeszkód urządzić nieformalne centrum życia rosyjskiej emigracji, do którego zjeżdżali goście, wspomnienia i sprawy dawnego świata.

        Maria Fiodorowna zmarła w 1928 roku, w wieku 80 lat. Przeżyła niemal wszystkich najbliższych. W 2006 roku jej trumnę uroczyście przewieziono do Petersburga i złożono w soborze św. Piotra i Pawła, obok Aleksandra III.

        Źródła:

        1. John Curtis Perry, Ucieczka Romanowów: rodzinna saga, Nowy Jork 1999

        2. Charlotte Zepvat, Zmierzch Romanowów. Ostatnie sto lat carskiej Rosji, Bellona 2008

        3. Robert Service, Ostatni car: Mikołaj II i rewolucja w Rosji, Nowy Jork 2017

        4. Julia P. Geraldi, Od splendoru do rewolucji: Romanowowie i ich kobiety, 1847–1928, Nowy Jork 2011

        Czytaj także:
        • Przyszli po darmowe piwo i prezenty. Ponad tysiąc osób nie wróciło do domu
        • Barbara Nelidowa miała być jej wrogiem. Caryca zrobiła z kochanki męża swoją powierniczkę
        • Maria Teresa chciała idealnej królowej. Maria Antonina miała zupełnie inny pomysł na życie
        • Polka, która omotała przyszłego cara. Dostała willę i 100 tys. rubli
        • Matka Stalina marzyła, by jej syn został księdzem. Nigdy nie pogodziła się z tym, kim został
        • Bona Sforza kochała syna, ale córki traktowała zupełnie inaczej. Największą porażkę poniosła jako matka
        • Ostatni król Polski w rosyjskiej niewoli. Zrobili z niego luksusowego więźnia
        • Lodowata woda, ból i kaftany. Przerażające kulisy leczenia najpotężniejszego monarchy Europy
        • Przez tę chorobę syna stracili całe imperium. Tajemnica ostatniego cara Rosji
        • Przez lata udawała księżniczkę. Jeden szczegół ją zdradził
        • Spiskowcy nie mieli litości. Cara maltretowali nawet po śmierci
        • Był bojarem, został carem Rosji. Potem trafił do polskiej niewoli

          Kroniki Dziejów
          • Grupa KB.pl - informacje
          • Kontakt
          • Reklama
          • Załóż konto
          • Logowanie
          • Facebook
          • X.com
          Mapa strony
          • Aktualności
          • Artykuły
          • Tagi
          • Autorzy
          Inne serwisy Grupy KB.pl
          • KB.pl
          • Fajny Ogród
          • Fajny Zwierzak
          • Ania radzi
          • Fajne Gotowanie
          • Spokojnie o ciąży
          Informacje prawne
          • Regulamin
          • Polityka prywatnosci i cookies
          • Regulamin DSA
          • Zaufani partnerzy
          © 2020-2026 Grupa KB.pl. All rights reserved.