Przygotowywano go na polski tron, a zdobył koronę w zupełnie innym kraju. Zaskakująca historia najstarszego syna Kazimierza Jagiellończyka
Kazimierz Jagiellończyk pozostawił po sobie liczne potomstwo, ale to właśnie najstarszy syn – Władysław II Jagiellończyk – kryje w biografii historię, o której w Polsce mówi się zaskakująco rzadko. Niesłusznie, bo los wyniósł go na szczyt władzy nie w jednym, lecz w dwóch królestwach: Czechach i na Węgrzech. Jak to się stało, że Jagiellon z Krakowa trafił na tron w Pradze? W dalszej części odsłaniamy kolejne wydarzenia, decyzje i układy, które krok po kroku doprowadziły do tego zwrotu.
- Władysław II Jagiellończyk: dzieciństwo i edukacja
- Śmierć Pogrobowca i gra o trony
- Klątwa papieska i wojna o tron Czech
- Władysław II Jagiellończyk królem Czech
- Władysław II Jagiellończyk: długi i wojny
Władysław II Jagiellończyk: dzieciństwo i edukacja
Władysław II Jagiellończyk przyszedł na świat 1 marca 1456 roku. Był najstarszym synem Kazimierza Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki, nazywanej „matką królów”. Jak zapisał jeden z najwybitniejszych kronikarzy epoki, Jan Długosz (1415-1480), narodzinom królewicza miało towarzyszyć szczególne szczęście.
Dziecięce lata przyszły władca Czech i Węgier spędził w Krakowie. To właśnie tu, przez ponad trzy lata, kształcił się pod uważnym okiem Długosza. Opanował biegle łacinę, a także francuski, czeski i niemiecki. Niektóre relacje podkreślają, że Władysław wyróżniał się talentem oratorskim, a jego przemówienia potrafiły robić na słuchaczach ogromne wrażenie.
Jako pierworodny syn króla Kazimierza Jagiellończyka od najwcześniejszych lat był przygotowywany do roli następcy na polskim tronie. Los potoczył się jednak inaczej — Władysław nigdy na nim nie zasiadł.
Śmierć Pogrobowca i gra o trony
W 1457 roku Władysław Pogrobowiec, panujący wówczas nad Węgrami i Czechami, stanął twarzą w twarz ze śmiercią. Krążyły pogłoski, że do grobu zaprowadziła go trucizna, lecz źródła nie dają tu pełnej pewności. Nagłe odejście młodego Habsburga, który nie doczekał się potomków, wywołało polityczną próżnię i otworzyło drogę do przejęcia tronów w Pradze i Budzie przez władców „z wyboru”, wywodzących się z lokalnych elit. Ostatecznie w Czechach koronę zdobył Jerzy z Podiebradów, a na Węgrzech rządy objął Maciej Korwin.
Kazimierz Jagiellończyk — szwagier zmarłego Pogrobowca — teoretycznie miał wszelkie powody, by włączyć się do gry o pozostawioną po nim schedę. W praktyce odpuścił, bo w tym samym czasie prowadził wyniszczającą wojnę z zakonem krzyżackim. Co więcej, zarówno Jerzy, jak i Maciej w trakcie tego konfliktu udzielali Krzyżakom wsparcia. Obawiali się, że polski monarcha może w każdej chwili zmienić kurs i uderzyć również na nich. Jak się okazało, ich kalkulacje były błędne.
Rosnące napięcie na linii Kraków–Praga udało się rozładować podczas zjazdu w Głogowie w 1462 roku. Dla Kazimierza Jagiellończyka było to spotkanie wyjątkowo korzystne: Jerzy z Podiebradów wycofał swoje poparcie dla zakonu, a dodatkowo zaakceptował działania Jagiellonów w Prusach, de facto przyznając im prawo do prowadzenia tam ofensywy i umacniania wpływów.
Klątwa papieska i wojna o tron Czech
Układ głogowski zdecydowanie nie odpowiadał jednak Stolicy Apostolskiej. Watykan nie potrafił pogodzić się z tym, że czeski monarcha otwarcie sprzyja „heretykom” – husytom. Spór zaszedł tak daleko, że pod koniec grudnia 1466 roku papież Paweł II obłożył Jerzego z Podiebradów klątwą, jednocześnie zwalniając jego poddanych z przysięgi wierności.
Z papieskiej ekskomuniki natychmiast skorzystali katolicy, którzy na różne sposoby próbowali pozbyć się niewygodnego władcy. Ich wysłannicy kilkukrotnie składali Kazimierzowi Jagiellończykowi propozycję objęcia tronu czeskiego, licząc na szybkie rozstrzygnięcie kryzysu. Za każdym razem król Polski konsekwentnie odmawiał – celowo, bo nie chciał, jak uważał, wplątywać się w zbędny konflikt z Czechami.
W tej sytuacji opozycja zwróciła się z ofertą korony do Macieja Korwina. Król Węgier zdawał się tylko czekać na taki pretekst: wkrótce po otrzymaniu propozycji wypowiedział Jerzemu z Podiebradów wojnę, a sprzyjający przebieg działań pozwolił mu wyprzeć go z Moraw, Śląska i Łużyc. W rezultacie władza Jerzego skurczyła się już wyłącznie do Czech właściwych.
Władysław II Jagiellończyk królem Czech
W 1469 roku los przestał sprzyjać Maciejowi Korwinowi. Jego przeciwnik zadał mu serię dotkliwych porażek. Równocześnie część czeskiej szlachty ogłosiła w Ołomuńcu Władysława II Jagiellończyka królem Czech. Taki wybór odpowiadał Jerzemu z Podiebradów, który już wcześniej poważnie rozważał uczynienie młodego Jagiellona swoim następcą.
Panowie zebrani w Ołomuńcu uznali też, że przedstawiciel dynastii Jagiellonów obejmie realną władzę dopiero po śmierci Jerzego. By jeszcze mocniej związać obu władców, ustalono, że żoną Władysława zostanie córka Jerzego – Ludmiła. Kazimierz Jagiellończyk, który niedawno zmienił podejście do spraw czeskich, w imieniu syna przystał na część czeskich warunków. Świadomie zwlekał jednak z odpowiedzią w kwestii małżeństwa. Elżbiecie Rakuszance, słynącej z religijnej gorliwości, nie podobała się perspektywa, by jej syn poślubił kobietę postrzeganą wówczas jako pogrążoną w „błędach kacerskich”.
Na wcielenie ustaleń z Ołomuńca czekano niespełna dwa lata – do 1471 roku. 22 marca tego roku zmarł król Jerzy. Zgromadzeni w Kutnej Horze czescy możni ponownie przeprowadzili elekcję Władysława II Jagiellończyka (27 maja). W zamian za koronę Władysław zobowiązał się spłacić długi poprzednika oraz ułożyć relacje ze Stolicą Apostolską.
Pod koniec lipca 1471 roku Władysław II Jagiellończyk wyruszył z Krakowa. Jak pokazała przyszłość, już nigdy nie miał tu wrócić. Do granicy z państwem czeskim towarzyszył mu ojciec. Oddał mu do dyspozycji niemal 10-tysięczne wojsko, które mogło się przydać w razie ewentualnej kontrakcji ze strony Macieja Korwina – bo ten, siłą rzeczy, nie potrafił pogodzić się z wyborem dokonanym przez Czechów.
Na szczęście król Węgier nie zakłócił „triumfalnego” pochodu Jagiellonów do Pragi. W czeskiej stolicy Władysław pojawił się 19 sierpnia i został powitany z entuzjazmem przez tłumy mieszkańców. Zaledwie trzy dni później w katedrze św. Wita włożono mu na głowę koronę. Miał wtedy tylko 16 lat.
Władysław II Jagiellończyk: długi i wojny
Panowanie Władysława II Jagiellończyka w Czechach zaczęło się więc znakomicie — ale z czasem wszystko zaczęło się komplikować. Król nie umiał wyrwać się z sieci długów odziedziczonych po Jerzym, a sytuacja zaszła tak daleko, że musiał zwrócić się do własnej matki z prośbą o pomoc w ich spłacie i uporządkowaniu finansów.
Jakby tego było mało, wybuchła następna wojna czesko-węgierska. Toczyła się z przerwami aż do 1479 roku. Zawarty wówczas pokój w Ołomuńcu sprawił, że obie strony w praktyce zaakceptowały dotychczasowy układ sił i stan posiadania.
Władysław II panował w Czechach do 1516 roku. Czesi-historycy najczęściej oceniają go raczej surowo. Został podporządkowany magnaterii, co naturalnie uderzyło w średnią szlachtę, rywalizującą z możnymi o wpływy. Do niezadowolonych należeli też chłopi i mieszczanie — a ci pierwsi odczuli rządy szczególnie dotkliwie, bo król ostatecznie przywiązał ich do ziemi.
Gdy dorzuci się do tego kłopoty, z jakimi Jagiellończyk zmagał się na Węgrzech, gdzie objął rządy w 1490 roku, trudno znaleźć mocne argumenty, by uznać go za władcę wybitnego. Mimo wszystko faktem pozostaje, że sięgnął po koronę czeską — a w dziejach naszego państwa była to sztuka, która udała się tylko nielicznym.
Źródła:
- Baczkowski Krzysztof, Historia Polski późnego średniowiecza (1370-1506), Oficyna Wydawnicza Fogra, Kraków 1999.
- Baczkowski Krzysztof, Polska oraz sąsiedzi w epoce Jagiellonów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2012.
- Besala Jerzy, Przygody Króla Dobrze, „Polityka” 13 (2016).
- Bogucka Maria, Kazimierz Jagiellończyk, Książka i Wiedza, Warszawa 1978.
- Borkowska Urszula, Dynastia Jagiellonów na ziemiach polskich, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2019.
- Czechowicz Bogusław, Traktat ołomuniecki z 1479 r., „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka” 70 (2015), 2.
- Fałkowski Wojciech, Jagiellonowie w Europie Środkowej, [w:] Europa Jagiellonica 1386-1572, Sztuka, kultura i polityka w Europie Środkowej za panowania Jagiellonów, Materiały sesji zorganizowanej przez Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum i Instytut Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego, red. P. Mrozowski, P. Tyszka, P. Węcowski, Ośrodek Wydawniczy Arx Regia, Warszawa 2015.
- Jasienica Paweł, Polska za Jagiellonów, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1990.
- Plewczyński Marek, Wojny Jagiellonów z wschodnimi i południowymi sąsiadami Królestwa Polskiego w XV stuleciu, Napoleon V, Oświęcim 2014.
- Rosik Stanisław, Wiszewski Przemysław, Wielki poczet królów i książąt polskich, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2006.
- Rudzki Edward, Polskie królowe. Żony Piastów i Jagiellonów, Instytut Prasy i Wydawnictwa „Novum”, Warszawa 1990.
- Szczur Stanisław, Historia Polski. Średniowiecze, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2002.
- Zientara Benedykt, Powszechna historia średniowiecza, Wydawnictwo Trio, Warszawa 2002.