Mała iskra w głębi kosmosu rozpętała piekło. Prawdziwa historia misji Apollo 13, która mrozi krew w żyłach
13 kwietnia 1970 roku katastrofalna eksplozja na pokładzie statku kosmicznego Apollo 13 oznaczała niemal pewną śmierć dla trzech astronautów. Jednak w jakiś sposób, wbrew wszelkim przeciwnościom, NASA zdołała sprowadzić wszystkich do domu. Całych i zdrowych. Oto epicka opowieść o jednym z najszczęśliwszych zakończeń w historii amerykańskich lotów kosmicznych. Historia o zawiedzionych nadziejach i cudzie, który wynagrodził wszystko.
Apollo 13
W 1961 roku, u szczytu wyścigu kosmicznego między Stanami Zjednoczonymi a Związkiem Radzieckim, prezydent John F. Kennedy rzucił Amerykanom wyzwanie, aby wylądować na Księżycu, nim postawi na nim swoją stopę jakikolwiek radziecki kosmonauta. Aby zrealizować ten cel, zakontraktowano piętnaście rakiet Saturn V. To właśnie tej rakiety użyli Neil Armstrong, Buzz Aldrin i Michael Collins podczas udanego lądowania na Księżycu w 1969 roku. Mając do dyspozycji rakiety, NASA zmieniła cele misji – dodatkowe rakiety miały zostać wykorzystane do udoskonalenia podróży kosmicznych i zebrania informacji naukowych z powierzchni Księżyca. Taki był cel misji Apollo 13.
13 kwietnia 1970 roku, dwa dni po starcie, Apollo 13 dryfował 200 000 mil nad Ziemią. Właśnie gdy astronauci James Lovell, John Swigert i Fred Haise przygotowywali się do odpoczynku, przyszło polecenie z centralnego dowództwa. W Houston w Teksasie kontrola naziemna odbierała dziwne odczyty z jednego ze zbiorników ciekłego tlenu, który zapewniał załodze powietrze niezbędne do oddychania. W warunkach zerowej grawitacji tlen miał tendencję do osadzania się, dlatego każdy zbiornik wyposażono w wentylator, który w razie potrzeby mieszał zawartość.
Swigert uruchomił wentylatory zgodnie z instrukcją, nie zdając sobie sprawy, że jeden ze zbiorników kriogenicznych miał poważną wadę. Głęboko w trzewiach statku kosmicznego, z uszkodzonego okablowania wystrzeliła maleńka iskra – nieszkodliwa na Ziemi, ale wystarczająca, by wywołać poważny pożar w bogatym w tlen środowisku statku. Niecałe dwie minuty później astronauci usłyszeli huk, a statek gwałtownie się zatrząsł. Swigert przekazał swoje obawy kontroli naziemnej. „Houston” – powiedział – „mieliśmy problem”.
Jak rozwiązać problem z odległości 200 000 mil?
W sali kontrolnej w Houston, Sy Liebergott, kierownik do spraw elektryki, ochrony środowiska i materiałów eksploatacyjnych, był odpowiedzialny za ustalenie dokładnej przyczyny problemu z Apollo 13.
Kontrola naziemna zaczęła rozumieć konsekwencje eksplozji zbiornika tlenu. Eksplozja zniszczyła znaczną część modułu serwisowego, przymocowanego do modułu dowodzenia, w którym siedzieli astronauci. Statek kosmiczny tracił zasilanie elektryczne. Liebergott próbował szeregu rozwiązań, ale nic nie pomogło. Ostatecznie zdecydowano, że misja lądowania na Księżycu będzie musiała zostać przerwana.
Zasilanie modułu dowodzenia gwałtownie zanikało, ale załoga miała do dyspozycji swego rodzaju szalupę ratunkową: moduł księżycowy. Pomysł wykorzystania modułu księżycowego (LM, czyli „Lema”) w sytuacjach awaryjnych krążył w NASA od jakiegoś czasu. Nikt jednak nie przeszkolił się bezpośrednio na taką ewentualność i nie istniała żadna szczegółowa strategia, jak to zrobić. W NASA miała miejsce prawdziwa burza mózgów, a wkrótce powstał konkretny plan. Astronauci mieli krążyć wokół Księżyca i wykorzystać jego siłę grawitacji, by wystrzeliło ich z powrotem na Ziemię. To było coś z gatunku science fiction. Czy zatem istniała szansa, by sprawdziłoby się w rzeczywistości?
Wyścig z czasem
Lovell przejął dowodzenie nad LM. Aby wydłużyć czas pracy akumulatorów i dotrzeć na Ziemię, musieli ograniczyć zużycie energii elektrycznej do zaledwie 12 amperów na godzinę – mniej więcej tyle, ile potrzeba do utrzymania włączonych świateł samochodowych.
Zgasły światła. Komputer został wyłączony. System ogrzewania został wyłączony. Najnowocześniejszy lądownik księżycowy był teraz czymś niewiele więcej niż blaszaną puszką dryfującą w kosmosie. Astronauci toczyli desperacki wyścig z czasem. Cenne, niewielkie zapasy wody, które mieli, były surowo racjonowane do picia i chłodzenia systemów. Co więcej, z każdym oddechem astronautów, coraz więcej toksycznego dwutlenku węgla wypełniało ciasną przestrzeń, grożąc uduszeniem.
Tymczasem tęgie głowy z NASA poświęciły kilka godzin na zaprojektowanie sposobu filtrowania dwutlenku węgla przy użyciu materiałów znajdujących się na pokładzie lądownika. Okazało się, że najlepszym sposobem na to było połączenie kilku plastikowych toreb z taśmą klejącą. W zasadzie był to rodzaj tworzonej na bieżąco prowizorycznej instalacji hydraulicznej.
Powrót
W całej Ameryce ponad 40 milionów ludzi oglądało transmisję na żywo z powrotu astronautów na Ziemię. Miliony innych oglądały transmisję na całym świecie, w każdej strefie czasowej. W Watykanie papież poprowadził modlitwę o bezpieczny powrót załogi.
Było wiele rzeczy, które mogły pójść nie tak. Osłona termiczna mogła ulec awarii. Kąt ponownego wejścia mógł być nieprawidłowy. Mogli nie zmniejszyć prędkości statku. Wszystkie te rzeczy mogły skutkować natychmiastową śmiercią.
Jednak wbrew niewiarygodnym przeciwnościom losu Apollo 13 ponownie wszedł w atmosferę ziemską 17 kwietnia 1970 roku. Świat obserwował, jak moduł dowodzenia rozpryskiwał się na Oceanie Spokojnym, zaledwie kilka mil od proponowanego miejsca lądowania.
James Lovell, John Swigert i Fred Haise nie dotarli na Księżyc i nie zrealizowali swojej misji. Dla Amerykanów było to nieistotne – cudem ocalałych astronautów witano niczym bohaterów wracających z misji zakończonej spektakularnym sukcesem. W 1995 na ekrany kin wszedł film Rona Howarda, z Tomem Hanksem, Kevinem Baconem i Billem Paxtonem, ukazujący dramatyczne wydarzenia z kwietnia 1970 roku. Mimo że „Apollo 13” uchodzi za jeden z najdokładniejszych filmów historycznych w dziejach kina, reżyser pozwolił sobie na wprowadzenie kilku zmian, aby podkręcić dramatyzm i uprościć fabułę. W filmie Fred Haise krzyczy na Jacka Swigerta, obwiniając go o doprowadzenie do wybuchu podczas rutynowego mieszania zawartości zbiorników. Tak naprawdę trzej profesjonaliści zachowali zimną krew i nie było żadnych konfliktów – jedynie skupienie na znalezieniu rozwiązania. Co do słynnego cytatu, to Swigert powiedział „mieliśmy problem”. Jednak to „Houston, mamy problem” w wypowiedziane przez Lovella (Toma Hanksa) przeszło do historii. Poza tym u Howarda mamy jednego samotnego geniusza, Kena Mattingly (Gary Sinise), który zamyka się w symulatorze i samodzielnie opracowuje procedurę restartu systemów kapsuły. W rzeczywistości szczęśliwy powrót załogi to dzieło nie jednego człowieka, a całego zespołu inżynierów i specjalistów NASA. Natomiast i film i pozaekranowe fakty nasuwają jeden wniosek: trzech astronautów miało po prostu ogromnie dużo szczęścia.
Źródła
- https://www.noiser.com/short-history-of/the-incredible-story-of-the-apollo-13-disaster
- https://airandspace.si.edu/explore/stories/apollo-missions/apollo-13