O 4:50 kazali wszystkim kierowcom się zatrzymać. Dziesięć minut później kraj wyglądał inaczej
3 września 1967 roku o piątej rano Szwedzi po raz pierwszy od ponad dwóch stuleci ruszyli samochodami prawą stroną jezdni. Operacja, którą wielu uważało za skazaną na katastrofę, przeszła do historii jako jeden z najsprawniej przeprowadzonych projektów logistycznych XX wieku.
- Kraj, który uparcie trzymał się lewej strony
- Dlaczego Szwedzi w końcu się „poddali”
- Cztery lata przygotowań
- Godzina zero
- Kampania, która przeszła do historii
- Strach przed katastrofą
- Czy dzisiaj byłoby to możliwe?
Kraj, który uparcie trzymał się lewej strony
Pierwsze przepisy drogowe w Szwecji z 1718 roku nakazywały ruch prawostronny, ale ich żywot okazał się krótki. Szesnaście lat później wprowadzono ruch lewostronny i ten stan utrzymał się przez kolejne 233 lata. Przez dziesięciolecia Szwedzi traktowali jazdę lewą stroną jako coś oczywistego, mimo że niemal wszystkie kraje europejskie stopniowo przechodziły na przeciwny system.
Sytuacja stawała się coraz bardziej kłopotliwa. Wszyscy sąsiedzi Szwecji – Norwegia, Dania i Finlandia – jeździli prawą stroną. Na granicach dochodziło do niebezpiecznych sytuacji. Dodatkowym problemem był fakt, że aż 90 procent samochodów w kraju miało kierownicę po lewej stronie.
Dlaczego Szwedzi w końcu się „poddali”
W 1955 roku przeprowadzono referendum w sprawie zmiany organizacji ruchu. Wynik był jednoznaczny: 82,9 procent głosujących opowiedziało się przeciwko. Osiem lat później, 10 maja 1963 roku, szwedzki parlament przegłosował jednak zmianę stosunkiem głosów 294 do 50.
Decyzja polityków była podyktowana przede wszystkim bezpieczeństwem. Liczba wypadków śmiertelnych rosła z 595 w 1950 roku do 1313 w 1966. Kierowca siedzący po lewej stronie w samochodzie jadącym lewą stroną miał ograniczoną widoczność podczas wyprzedzania, co prowadziło do czołowych zderzeń. Do tego dochodziła kwestia prestiżu – Szwecja chciała być postrzegana jako nowoczesny kraj, który motoryzacyjnie nie odstaje od reszty krajów kontynentalnej Europy.
Cztery lata przygotowań
Rząd zdawał sobie sprawę, że sama decyzja to za mało. Rozpoczęto czteroletni program edukacyjny z udziałem psychologów. Na każdym skrzyżowaniu montowano nowe sygnalizacje i znaki, owinięte czarnym materiałem aż do dnia zmiany. Na jezdniach malowano białe linie przykryte czarną taśmą.
Zmiany dotknęły także komunikację zbiorową. Kupiono około tysiąca nowych autobusów z drzwiami po prawej stronie, a osiem tysięcy starszych dostosowano. Zlikwidowano sieć tramwajową w Helsingborgu, ograniczono ją w Malmö i Sztokholmie. Przebudowano przystanki, a w prywatnych samochodach wyregulowano światła, aby poprawić poziom bezpieczeństwa w newralgicznej „godzinie zero”.
Godzina zero
Na moment zmiany wybrano wczesne godziny poranne w niedzielę. Między pierwszą a szóstą obowiązywał zakaz poruszania się po drogach. W Sztokholmie restrykcje były surowsze: ruch wstrzymano od dziesiątej w sobotę do piętnastej w niedzielę. Kierowcy na drodze musieli o 4:50 zatrzymać się i w ciągu dziesięciu minut przejechać na przeciwny pas.
O piątej rano, po radiowym odliczaniu, Szwedzi ruszyli zgodnie z nowymi zasadami. W całym kraju czuwało dwa tysiące żołnierzy, sześć tysięcy policjantów, pięćdziesiąt tysięcy szkolnych patroli i sto pięćdziesiąt tysięcy wolontariuszy. Pracownicy drogowi przez całą noc zmieniali trzysta sześćdziesiąt tysięcy znaków. Nawet popularny w kraju sezon na łosie przesunięto o tydzień.
Kampania, która przeszła do historii
Na kampanię informacyjną wydano około 43 milionów koron – cały projekt kosztował 628 milionów, zaledwie pięć procent więcej niż zakładano. Dagen H miało własne logo na billboardach, autobusach, a nawet kartonach mleka. W telewizji i radiu emitowano specjalne programy edukacyjne, a do popularnych show zapraszano celebrytów.
Zorganizowano nawet… konkurs na piosenkę towarzyszącą zmianie. Zwyciężył utwór „Håll dig till höger, Svensson", który dotarł do piątego miejsca na szwedzkiej liście przebojów. W szkołach prowadzono pogadanki, a w prasie publikowano instrukcje. Celem było dotarcie do stu procent obywateli.
Strach przed katastrofą
Dziennikarze z całego świata zjechali do Sztokholmu, spodziewając się katastrofy. Prognozowano lawinę wypadków. Rzeczywistość okazała się inna. W poniedziałek po Dagen H odnotowano 157 drobnych kolizji – mniej niż przeciętnie. Nie zginął nikt. Rok 1967 zakończył się liczbą 1077 ofiar śmiertelnych, podczas gdy dwa lata wcześniej było ich 1313.
Sukces przypisywano sprawnej logistyce i ostrożności kierowców. Niektórzy starsi Szwedzi zrezygnowali z prowadzenia samochodu. Dagen H zapoczątkowało także obowiązek używania świateł przez całą dobę – początkowo pozycyjnych, po dekadzie zastąpionych światłami mijania.
Czy dzisiaj byłoby to możliwe?
Ekonomiści do dziś analizują Dagen H jako wzór sprawnej zmiany społecznej. Lars Magnusson z Uniwersytetu w Uppsali szacuje, że koszt podobnego przedsięwzięcia byłby dziś co najmniej dziesięciokrotnie wyższy – głównie z powodu rozbudowanej infrastruktury. Zmieniłby się także odbiór społeczny: współczesne społeczeństwo jest bardziej indywidualistyczne i niechętne dla odgórnych projektów przeprowadzanych na tak dużą skalę.
Ponadto w 1967 roku istniał tylko jeden kanał telewizyjny i jedno radio. Dziś dotarcie do całego społeczeństwa z jednolitym przekazem byłoby znacznie trudniejsze. Mimo to szwedzkie doświadczenie pozostaje inspiracją – kraj ten do dziś należy do liderów bezpieczeństwa drogowego.
Źródła:
- https://www.adamsmith.org/blog/when-sweden-switched-driving-lanes
- https://www.bbc.com/worklife/article/20180417-a-thrilling-mission-to-get-the-swedish-to-change-overnight
- https://www.popsci.com/technology/sweden-switch-sides-of-road/
- https://www.theguardian.com/world/2022/sep/07/dagen-h-sweden-switches-to-driving-on-the-right-1967