Kobiety zakochują się w mordercach. To zjawisko ma nawet swoją nazwę
Codziennie do zakładów karnych na całym świecie trafiają setki, jeśli nie tysiące listów. Część z nich to wyrazy wsparcia od rodzin, część - korespondencja prawnicza. Ale wśród kopert jest też szczególna kategoria: listy miłosne, zdjęcia, propozycje małżeństwa. Adresatami są mordercy, gwałciciele, seryjni przestępcy, zbrodniarze i zbrodniarki. Zjawisko to ma nazwę: hybristofilia. I choć społeczeństwo reaguje na nie obrzydzeniem lub niezrozumieniem, psycholodzy i kryminolodzy od dekad próbują je opisać. Bez prostych odpowiedzi, bez pochopnych wyroków.
- Syndrom Bonnie i Clyde’a
- Pasywna i aktywna – dwa oblicza fascynacji
- Trynkiewicz i jego Anna
- Od Bundy’ego do Breivika
- Zakochani w zbrodniarkach
- Skąd ta fascynacja?
- Media jako katalizator
- Czy hybristofilia jest chorobą?
- Ryzyko, o którym się nie mówi
Syndrom Bonnie i Clyde’a
Termin hybristofilia został ukuty przez psychologa Johna Moneya w 1986 roku. Rdzeń pochodzi z greckiego: hybrizein oznacza „popełniać zuchwalstwo wobec kogoś”, zaś philo – „mieć silną skłonność do czegoś”. Hybristofilia to zatem parafilia polegająca na odczuwaniu pociągu seksualnego lub romantycznego do osób, które popełniły przestępstwo – im cięższe, tym niekiedy silniejszy pociąg.
W popularnej kulturze mówi się o niej jako o „syndromie Bonnie i Clyde’a”, od słynnej amerykańskiej pary przestępców z lat 30. XX wieku. Warto jednak podkreślić, że hybristofilia nie figuruje w aktualnych klasyfikacjach zaburzeń psychicznych – ani w DSM-5, ani w ICD-11. Jak tłumaczy Zbigniew Lew-Starowicz w „Encyklopedii erotyki”, chodzi o parafilną formę pożądania, ale jej obecność sama w sobie nie jest podstawą do diagnozy zaburzenia. „Przestępcy w niezrozumiały nieraz sposób pobudzają wyobraźnię i fantazję, często im cięższe przestępstwo, tym większe zainteresowanie. Znajdują się zawsze i tacy, u których zainteresowanie może przeobrazić się nawet w zauroczenie lub chorobliwą fascynację” – tłumaczy psycholog i seksuolog, Marcin Walicki.
Pasywna i aktywna – dwa oblicza fascynacji
Badacze wyróżniają dwa typy hybristofilii. Typ pasywny to osoba odczuwająca pociąg do przestępcy, ale nieuczestnicząca w jego działaniach – wysyłająca listy, śledząca procesy sądowe w telewizji, angażująca się emocjonalnie poprzez media lub korespondencję. Typ aktywny jest znacznie groźniejszy: taka osoba nie tylko akceptuje zbrodnicze czyny obiektu westchnień (czy już partnera), ale niekiedy aktywnie w nich uczestniczy – pomaga ukrywać ofiary, zacierać ślady, a nawet wabi przyszłe ofiary. Klasycznym przykładem z popkultury jest postać Harley Quinn – psychiatra zakochana w Jokerze, która porzuca zawodowe życie, by towarzyszyć mu w przestępczej karierze.
W realnym świecie przykładem agresywnej hybristofilii mogą być partnerki morderców działające jako wspólniczki: Myra Hindley przy Ianie Bradym, Rosemary West przy Fredzie Wescie czy Karla Homolka towarzysząca Paulowi Bernardo. Każda z nich nie tylko wiedziała o zbrodniach – każda brała w nich udział.
Trynkiewicz i jego Anna
Gdy w 2014 roku media informowały, że Mariusz Trynkiewicz – skazany za zabójstwo czterech chłopców i czyny pedofilskie – ma wyjść na wolność po odbyciu 25-letniej kary, cała Polska zamarła. Fraza „Gdzie jest Trynkiewicz” stała się jedną z najczęściej wpisywanych do wyszukiwarek w tamtym czasie. Ale panika okazała się niepotrzebna – Trynkiewicza na mocy tzw. „ustawy o bestiach” umieszczono w ośrodku dla szczególnie niebezpiecznych przestępców w Gostyninie. Mimo to „szatan z Piotrkowa” planował ślub.
Jego wybranka, Anna, opisała tę historię w rozmowie z Justyną Kopińską. Wywiad znalazł się w zbiorze reportaży „Polska odwraca oczy”. Anna wspominała pierwsze listy od Mariusza. Wiemy, że ceremonia odbyła się w zakładzie w Gostyninie – był tort kawowy, sernik od teściowej, stół nakryty zielonym obrusem i krzesełka ustawione w sali widzeń. Z raportów więziennych wynikało, że Anna nie była jedyna. Trynkiewicz regularnie dostawał listy z wyznaniami miłości od kobiet chcących założyć z nim rodzinę. Sama Anna w rozmowie z Kopińską przyznała, że w przeszłości była ofiarą gwałtu. Tak traumatyczne doświadczenie może wpływać na dalsze wybory partnerskie. Co jednak wstrząsające, kobieta obwiniała ofiary Trynkiewicza za ich własną śmierć, twierdząc, że „brakowało im refleksji”. „Szatan z Piotrkowa” zmarł 9 stycznia 2025 roku.
Od Bundy’ego do Breivika
Najbardziej podręcznikowym przykładem hybristofilii pozostaje historia Teda Bundy’ego – seryjnego mordercy, gwałciciela i nekrofila, który przyznał się do co najmniej 30 zabójstw popełnionych między 1974 a 1978 rokiem. Jego proces jako pierwszy w amerykańskiej historii był transmitowany w telewizji. Do więzienia wpływało nawet 200 listów dziennie. W 1980 roku Bundy poślubił Carole Ann Boone – skorzystał z obowiązującego na Florydzie prawa, które pozwalało ogłosić zamiar zawarcia małżeństwa bezpośrednio na sali sądowej. Boone urodziła mu dziecko.
Richard Ramirez, znany jako „Nocny Prześladowca”, gwałcił kobiety i mordował mężczyzn. Miał na swoim koncie 13 ofiar śmiertelnych. Pomimo popsutych zębów i wyznawania satanizmu zyskał całą rzeszę wielbicielek. Jedna z nich, Doreen Lioy, napisała do niego ponad 75 listów i ostatecznie go poślubiła. Co szczególnie znamienne, w Ramirezie zakochała się nawet jedna z członkiń ławy przysięgłych.
Charles Manson – twórca i przywódca sekty odpowiedzialnej za brutalne morderstwa, w tym zabójstwo żony Romana Polańskiego, Sharon Tate – przez lata pobytu w więzieniu dostawał listy od zafascynowanych kobiet. 17-letnia wówczas Afton Elaine Burton przez dziewięć lat zabiegała o możliwość poślubienia go. Niemal jej się udało. W ostatniej chwili wyszło na jaw, że zależało jej na prawach do ciała Mansona – planowała wystawiać zwłoki leciwego guru sekty jak eksponat dla publiczności. Ślub nie doszedł do skutku.
Anders Breivik, norweski terrorysta, który w 2011 roku zamordował 77 osób, głównie dzieci i młodzież, był adresatem setek listów miłosnych – tylko w 2014 roku otrzymał ich ponad 800. Jedna z kobiet, Viktoria, pisała do niego co tydzień, zapewniając, że jest „sensem jej życia”. Wyraźnie rozdzielała „kochanego Andersa” od „mordercy Breivika” – to mechanizm psychologiczny dobrze znany badaczom: dysocjacja między wizerunkiem ukochanego a kryminalną prawdą.
Bracia Menendez – Lyle i Erik, skazani za morderstwo rodziców w Beverly Hills w 1989 roku – to nieco bardziej skomplikowane przypadki. Choć ich wina jest ewidentna, motywacja nie jest już tak oczywista, a niektórzy uważają ich wręcz za ofiary – sadystycznego ojca, emocjonalnie rozchwianej i obojętnej na ich krzywdę matki. Obaj poślubili kobiety, które zainteresowały się ich sprawą po obejrzeniu procesu w telewizji. Erik ma nawet pasierbicę, z którą jest bardzo zżyty. Historia braci zyskała drugą falę popularności w latach 2020–2024 dzięki TikTokowi, gdzie młode kobiety tworzyły treści podkreślające atrakcyjność fizyczną braci.
Zakochani w zbrodniarkach
Statystycznie hybristofilia dotyczy przede wszystkim kobiet. Jednak badacze dokumentują, choć rzadko, przypadki odwrotne – mężczyzn fascynujących się kobietami, które popełniły zbrodnie. Panowie zakochani w skazanych morderczynach to wyjątki. Fakt faktem, że niewielu badaczy zgłębiało temat, co częściowo wynika z mniejszego zainteresowania mediów tą stroną zjawiska.
Susan Atkins – czlonkini sekty Charlesa Mansona – dwukrotnie wyszła za mąż podczas pobytu w więzieniu. Jej pierwszym mężem był Donald Laisure (pobrali się w 1981 roku), a drugim James W. Whitehouse, absolwent Harvard Law School, za którego wyszła w 1987 roku i byli małżeństwem aż do jej śmierci w 2009 roku.
Rosemary West, skazana w 1995 roku za morderstwo 10 osób (działała wspólnie z mężem Fredem), do dziś jest adresatką miłosnej korespondencji – zarówno od kobiet, jak i od mężczyzn. Podobnie Myra Hindley, której romantyczny wizerunek był przez lata aktywnie budowany przez jej wieloletnią partnerkę Trishę Cairns. Trisha, była karmelitanka, później strażniczka więzienna, to klasyka hybristofilii – latami wzdychała do Myry, choć historycy uważają, że uczucie było jednostronne.
Obok tych historii istnieje też odrębna kategoria: strażniczki i pracownicy więzień zakochani w osadzonych. Spektakularnym przykładem jest Vicky White, zastępca dyrektora zakładu karnego w Florence w stanie Alabama, która w 2022 roku pomogła osadzonemu Casey’emu White’owi w ucieczce. Uciekli razem, a pościg zakończył się po kilku dniach; Vicky się zastrzeliła, Casey wrócił za kraty.
Skąd ta fascynacja?
Psycholog sądowy Katherine Ramsland stworzyła listę motywów, którymi kierują się hybristofiliki. Pojawia się na niej przekonanie o możliwości „nawrócenia” zbrodniarza, fantazja ratunkowa, pragnienie posiadania „idealnego chłopaka” – kogoś, kto nie może zdradzić, wiadomo gdzie jest, a jednocześnie nie można mieć go „za dużo” i fascynacji nie zabije rutyna codziennego wspólnego życia. Badaczka Sheila Isenberg, autorka klasycznej pracy „Women Who Love Men Who Kill”, przeprowadziła wywiady z kilkudziesięcioma kobietami będącymi w związkach z dożywotnimi skazańcami. Żadna z nich nie twierdziła, że podniecają ją zbrodnie. Wręcz przeciwnie – upierały się przy niewinności swoich mężczyzn. Isenberg wskazuje, że hybristofilia najczęściej dotyka kobiety po traumatycznych doświadczeniach z dzieciństwa, ofiary nadużyć seksualnych, kobiety z lękiem przed prawdziwą bliskością.
Psycholog Leon Seltzer zwraca uwagę na inny aspekt: seryjni mordercy mogą wywoływać atawistyczne mechanizmy przyciągania jako szczyt „alpha maleness” – mężczyzny zdolnego do ochrony i dominacji. Nie chodzi o pochwałę przemocy, lecz o biologiczny odruch, który wyewoluował w zupełnie innych warunkach.
Teoria przeniesienia pobudzenia tłumaczy z kolei, że emocjonalne napięcie towarzyszące procesowi sądowemu lub medialnemu spektaklowi może zostać mylnie odczytane przez umysł jako pociąg seksualny. Adrenalina, lęk i fascynacja mieszają się w jedno uczucie, które mózg interpretuje jako zakochanie.
Media jako katalizator
Nie sposób analizować hybristofilii bez uwzględnienia roli mediów. To telewizja uczyniła z Bundy’ego gwiazdę, co zresztą nie było trudne przy jego inteligencji i aparycji. To Netflix wyprodukował serial „Ty” z przystojnym Pennem Badgleyem w roli stalkera i mordercy, wywołując wśród widzek lawinę wpisów: „Zamknij mnie w klatce”. Sam aktor musiał publicznie upominać fanki: „Joe jest mordercą!”.
TikTok sprawił, że bracia Menendez stali się „ikonami wrażliwości” dla nowego pokolenia młodych kobiet, niezaznajomionych ze szczegółami ich zbrodni.
Media konstruują wokół przestępców atrakcyjne narracje – albo „demonizują” ich w stopniu, który paradoksalnie wzmacnia fascynację, albo opakowują ich zbrodnie w romantyczną otoczkę. Kryminolog Casey Jordan ujmuje to wprost: hybristofilia rzadko rodzi się w próżni. Potrzebuje spektaklu.
Czy hybristofilia jest chorobą?
Hybristofilia, jak już sobie powiedzieliśmy, nie figuruje ani w DSM-5, ani w ICD-11 jako oficjalne zaburzenie psychiczne. To nie przypadek – jej zakwalifikowanie wymagałoby dowodów, że pociąg do przestępcy powoduje kliniczne cierpienie lub wyraźnie upośledza funkcjonowanie. Tymczasem wiele hybristofilek to kobiety piękne, wykształcone, prowadzące normalne życie.
Jednocześnie krytycy tego podejścia wskazują, że brak diagnozy nie oznacza braku problemu. Badanie przeprowadzone przez kryminologa dr Philippe’a Bensimona na Uniwersytecie w Montrealu wykazało, że około 4% pracowników więziennictwa wykazuje oznaki hybristofilii – z potencjalnie poważnymi konsekwencjami dla bezpieczeństwa zakładów karnych.
Ryzyko, o którym się nie mówi
Romantyczna narracja wokół hybristofilii rzadko uwzględnia jej tragiczne zakończenia. Sheila Isenberg i Jacquelynne Willcox-Bailey, autorka „Dream Lovers: Women Who Marry Men Behind Bars”, dokumentują przypadki kobiet, które związały się z osadzonymi i zapłaciły za to najwyższą cenę. Dwie australijskie siostry, Avril i Rose, porzuciły „nudne” wieloletnie związki na rzecz romansów z więźniami. Kiedy mężczyźni wyszli na wolność, jeden z nich pobił Avril na śmierć młotem. Drugi trafił z powrotem za kraty po próbie odcięcia Rose ucha i wyrwaniu zębów obcęgami.
Hybristofilia pozostaje zjawiskiem fascynującym, wielowymiarowym i moralnie niejednoznacznym. Nie jest po prostu aberracją ani prostą oznaką zaburzenia. Jest punktem przecięcia traumy, samotności, ewolucyjnych instynktów i medialnej konstrukcji rzeczywistości.
Źródła
- https://tvn24.pl/swiat/im-bardziej-odrazajaca-zbrodnia-tym-mocniej-go-kochaja-hybristofilki-ra550641-ls3305174
- https://dziendobry.tvn.pl/styl-zycia/zwiazki-i-seks/hybristofilia-czym-jest-jak-rozpoznac-st5629113
- https://wszop.edu.pl/skad-w-niektorych-ludziach-pociag-do-mordercow/
- https://minnie-kryminalistka.pl/hybristofilia/
- https://en.wikipedia.org/wiki/Hybristophilia
- https://www.magellantv.com/articles/romancing-the-monster-what-is-hybristophilia
- https://www.vogue.pl/a/hybristofilia-czyli-dlaczego-kobiety-zakochuja-sie-w-mordercach