Jedno zaniechanie, które kosztowało życie dziecka. Ta historia wstrząsnęła Szwecją
W sobotnie popołudnie 5 kwietnia 2008 roku dziesięcioletnia Engla Höglund skońćzyła trening piłki nożnej, pożegnała się ze znajomymi i wsiadła na rower. Była kilkaset metrów od rodzinnego domu w Stjärnsund, gdy ktoś ją dogonił. Do domu już nie dotarła. Przez tydzień setki ochotników przeszukiwały lasy w środkowej Szwecji. Kiedy Anders Eklund przyznał się do morderstwa i wskazał, gdzie ukrył ciało dziewczynki, Szwecja wstrzymała oddech. Okazało się, że Eklund zabijał już wcześniej – a policja, która miała jego nazwisko na liście podejrzanych, nie zrobiła z tym nic.
- Torsåker
- Pernilla
- Trop
- Kwietniowe popołudnie w Stjärnsund
- Człowiek z aparatem
- Czerwony saab
- Wyznanie
- Pizza i papierosy
- Wyrok
- Zaniedbanie, które kosztowało życie
Torsåker
Per Anders Eklund urodził się 6 sierpnia 1965 roku w Torsåker, w szwedzkim hrabstwie Gävleborg. Torsåker to wiejska okolica – kilkuset mieszkańców, lasy, spokój. Właściwe nazwisko Eklunda brzmi Gustavsson, imienia Anders używał przez całe dorosłe życie.
Jego dzieciństwo nie było naznaczone przemocą ani zaniedbaniem – przynajmniej według tego, co ustalono. Nie ma w jego historii dramatycznych epizodów z lat szkolnych, nie ma udokumentowanego znęcania się nad zwierzętami, bicia przez rodziców ani żadnego z klasycznych czynników, które kryminolodzy wpisują w biogramy seryjnych przestępców. Dorastał, skończył szkołę, został kierowcą ciężarówki. Miał żonę. I dopiero gdy był już dorosłym człowiekiem, zaczęły się kłopoty z prawem – wyroki za przemoc na tle seksualnym. Jednak na pierwszy rzut oka nie wyróżniał się niczym, żadne jego zachowania nie zwracały specjalnej uwagi sąsiadów.
Prasa, która po aresztowaniu skrzętnie dokumentowała jego prywatne życie, wykreowała obraz ekscentrycznego samotnika mającego trudne relacje z kobietami. Czy było w tym trochę prawdy? Trudno powiedzieć. Pewne jest tylko to, co zrobił. A lista jego zbrodniczych dokonań jest aż zbyt długa.
Pernilla
Noc z 3 na 4 czerwca 2000 roku. Falun, stolica szwedzkiego Dalarna – miasto znane z kopalni miedzi i czerwonej farby, którą maluje się drewniane domy w całej Szwecji.
Trzydziestojednoletnia Pernilla Hellgren przyjechała do Falun z Sztokholmu, żeby odwiedzić matkę z okazji jej urodzin. Wieczór spędziła z siostrą w barach Banken i Grand podczas lokalnego festynu Falukalaset. Krótko przed drugą w nocy siostry się rozstały. Pernilla poszła sama w stronę mieszkania matki, kilka kilometrów dalej.
Na ścieżce rowerowej między Kvarnberget a Östra Främby ktoś na nią napadł i udusił ją.
Młoda dziewczyna jadąca rowerem i kobieta jadąca taksówką były świadkami napadu. Powiedziały śledczym, że widziały mężczyznę idącego za Pernillą. Policja zabezpieczyła ślady DNA na ciele ofiary. Sporządzono portret pamięciowy sprawcy. Miał być krępy, łysawy. Zaczęto przesłuchiwać mieszkańców okolicy, szukano innych dowodów. A przede wszystkim – szukano mordercy.
Trop
Jeśli szwedzka policja miałaby się czegoś wstydzić, to całej serii zaniedbań i niedopatrzeń po śmierci Pernilli.
Zgodnie z relacją Rikskriminalpolisen – szwedzkiej komendy głównej – śledztwo w sprawie morderstwa Pernilli Hellgren stało się największym w Szwecji od czasu zabójstwa premiera Olofa Palmego. Przesłuchano trzy do czterech tysięcy osób, a około tysiąca mężczyzn oddało próbki DNA. I nic.
Policja od dawna podejrzewała, że sprawca jest kierowcą ciężarówki – ze względu na charakter napadu (nocą, przy drodze) i możliwość szybkiego przemieszczania się. W 2006 roku sprawę przedstawiono w telewizyjnym programie „Cold Case Sverige”. Widzowie zadzwonili z podpowiedziami. W listopadzie 2007 roku jedna z dzwoniących osób wymieniała z nazwiska Andersa Eklunda. Policja dostała cenną wskazówkę. Trop leżał na biurku, a nikt go nie podjął.
Rok później Eklund zabił ponownie.
Kwietniowe popołudnie w Stjärnsund
Stjärnsund to mała wioska w Dalarnie, kilkanaście kilometrów od Hedemory. W sobotnie popołudnie 5 kwietnia 2008 roku trwały tam treningi miejscowej drużyny piłkarskiej.
Engla Juncosa Höglund, urodzona 5 marca 1998 roku, miała dziesięć lat. Po treningu wsiadła na rower i pojechała do domu. Kilkaset metrów dalej jej rower znaleziono porzucony w lesie.
Gdy Engla nie dotarła do domu, jej rodzina powiadomiła policję. W ciągu kolejnych dni do akcji poszukiwawczej włączyło się blisko dwieście osób – policja z psami, obrona terytorialna, setki ochotników przeczesujących lasy wokół Stjärnsund i okolicznych wsi. Szwecja śledziła sprawę w napięciu. Wszyscy mieli nadzieję, że Engla się znajdzie – żywa.
Człowiek z aparatem
Tego samego sobotniego popołudnia, gdy Engla jechała rowerem do domu, pewien mężczyzna testował nowy aparat cyfrowy. Chodził po okolicy i fotografował otoczenie – drzewa, drogę, to, co widział przez obiektyw.
Na jednym ze zrobionych przez niego zdjęć widać dziesięcioletnią Englę jadącą na rowerze. Na kolejnym – czerwonego saaba 900 jadącego za nią.
Mężczyzna nie wiedział wtedy, co sfotografował. Kiedy kilka dni później zgłosił się na policję i pokazał zdjęcia, śledztwo nabrało tempa. Tablice rejestracyjne były czytelne. Właściciel samochodu – możliwy do ustalenia.
Czerwony saab
Policja zatrzymała właściciela czerwonego saaba i natychmiast zauważyła uderzające podobieństwo do portretu pamięciowego z morderstwa Pernilli Hellgren z 2000 roku. Anders Eklund był łysawym, otyłym kierowcą ciężarówki z podwójnym podbródkiem. Miał czterdzieści dwa lata. Pracował dla firmy transportowej. Policja, dysponując materiałem z fotoradarów, mogła prześledzić jego trasy po całym kraju.
Eklund zaprzeczał, że ma cokolwiek wspólnego ze zniknięciem Engli, jednak 11 kwietnia 2008 roku został aresztowany pod zarzutem porwania. Przesłuchiwali go specjaliści z Rikskriminalpolisen.
Eklund milczał, zaprzeczał, kluczył. A potem – po kilku dniach intensywnych przesłuchań – przyznał się.
Wyznanie
13 kwietnia 2008 roku, po dniach przesłuchań, Eklund przyznał się do morderstwa Engli i wskazał miejsce, gdzie ukrył jej ciało. W czasie tych samych przesłuchań śledczy skonfrontowali go z wynikami badań DNA – próbki pobrane z miejsca zbrodni przy sprawie Pernilli Hellgren w 2000 roku były zgodne z jego profilem. Eklund przyznał się także do morderstwa Pernilli.
Zeznał, że zabił Englę w lesie, a potem przewiózł jej ciało w bagażniku samochodu do domu. Detektyw Leif Nykvist z policji w Dalarnie opisał później Eklunda jako człowieka kompletnie pozbawionego emocji. „Mogliśmy siedzieć na przesłuchaniu dwie, trzy godziny i przez cały czas miał ten sam wyraz twarzy” – powiedział Nykvist agencji TT.
Pizza i papierosy
To, co Eklund robił między morderstwem a wyjazdem w celu ukrycia ciała, stało się jednym z najbardziej mrożących krew w żyłach szczegółów tej sprawy.
W drodze do domu Eklund zatrzymał się, żeby sprawdzić, czy Engla jeszcze oddychała. Po powrocie do domu wypił kawę. Potem pojechał kupić pizzę i papierosy, zatankował samochód – a dopiero wtedy wyjechał z powrotem, żeby ukryć ciało dziewczynki.
Engla została zgwałcona, pobita i uduszona. Eklund oblał jej ciało benzyną i podpalił. Zwłoki udało się zidentyfikować wyłącznie dzięki dokumentacji stomatologicznej.
Eklund zeznał, że wpadł w furię po tym, jak Engla kopnęła go w nogę. Opisał ją jako „bezczelną” i „arogancką”. „Wszystko stało się czarne” – powiedział przesłuchującym. Gdy próbowała uciec, dogonił ją i zaczął ją dusić, żeby – jak to ujął – „ją uspokoić”.
Wyrok
21 lipca 2008 roku Eklund stanął przed sądem w Sztokholmie. Postawiono mu dwa zarzuty morderstwa, dwa zarzuty gwałtu, zarzut usiłowania gwałtu na kobiecie w Sandviken w 2006 roku oraz wielokrotne zarzuty posiadania dziecięcej pornografii.
W sierpniu 2008 roku, po stosunkowo krótkim procesie, Eklund został uznany za winnego wszystkich zarzutów. Biegły sądowy orzekł, że w czasie popełniania zbrodni oskarżony nie cierpiał na poważne zaburzenia psychiczne.
6 października 2008 roku sąd skazał Eklunda na dożywocie. Przetransportowano go do zakładu karnego w Norrtälje na północ od Sztokholmu, który dysponuje specjalnym oddziałem dla przestępców seksualnych. Wnioski Eklunda o zamianę wyroku na karę terminową złożone w 2019 i 2023 roku zostały odrzucone ze względu na ocenę wysokiego ryzyka recydywy i niewystarczającą refleksję nad własnymi przestępstwami.
Pogrzeb Engli Höglund 10 maja 2008 roku był transmitowany na żywo w szwedzkiej telewizji publicznej SVT1 – była to pierwsza w historii szwedzkiej telewizji transmisja z pogrzebu dziecka, które nie było osobą publiczną . Siostra i przyjaciółka Engli zaśpiewały na pożegnanie „My Heart Will Go On”.
Zaniedbanie, które kosztowało życie
Morderstwo Engli Höglund mogło nie dojść do skutku. Doszło do niego nie tylko przez okrucieństwo Eklunda, ale też przez zaniedbania szwedzkiej policji. Przecież w listopadzie 2007 roku – pięć miesięcy przed śmiercią Engli – policja otrzymała anonimowy telefon z informacją, że Anders Eklund może być sprawcą morderstwa Pernilli Hellgren. Trzeba o tym wspominać i należy to policji wypominać. Dlaczego nikt nie pofatygował się, by sprawdzić ten trop?
Kryminolog Leif GW Persson przeanalizował sprawę i przy okazji tej analizy pojawiły się podejrzenia, że nazwisko Eklunda mogło być usunięte z akt śledztwa. Policja w Dalarnie powołała specjalną komisję do zbadania ewentualnych nieprawidłowości. W lutym 2010 roku opublikowano wyniki dochodzenia, które ostro skrytykowało pracę policji w sprawie morderstwa Pernilli i stwierdziło, że morderstwu Engli można było zapobiec – gdyby tylko policja posiadała większe kompetencje w prowadzeniu śledztw dotyczących zabójstw.
Matka Engli, Carina Höglund, w 2012 roku wytoczyła proces przeciwko państwu szwedzkiemu, żądając odszkodowania w związku z krytykowanym dochodzeniem.
We wrześniu 2014 roku szwedzki tabloid „Aftonbladet” ujawnił, że Eklund jest podejrzany o kolejne morderstwo – tym razem sześcioletniej Jasminy Jasharaj, która zaginęła bez śladu w 1997 roku. Policja podejrzewała, że dziewczynka została zamordowana, jednak jej ciała nigdy nie odnaleziono. W 2016 roku Eklund został usunięty z listy podejrzanych w tej sprawie.
Obecnie Anders Eklund przebywa w więzieniu. Rodziny Pernilli i Engli mają tylko częściowe poczucie, że sprawiedliwości stało się zadość.
Źródła
- https://en.wikipedia.org/wiki/Anders_Eklund_(murderer)
- https://www.thelocal.se/20080718/13140