Palił najtańsze papierosy i jadł kaszankę. Gomułka gardził luksusem i tego samego oczekiwał od narodu
Władysław Gomułka był ewenementem wśród komunistycznych przywódców PRL. Stronił od luksusu, mieszkał skromnie, palił najtańsze papierosy i zachwycał się kaszanką oraz kiszoną kapustą. Problem polegał jednak na tym, że własną ascetyczną filozofię życia próbował narzucić całemu społeczeństwu. Jak żył człowiek, który gardził przepychem, gdy inni notable PZPR korzystali z luksusowych willi, służby i ekskluzywnych ośrodków wypoczynkowych?
- Ascetyczny przywódca w państwie socjalistycznym
- Ascetyczne podejście Gomułki
- Gomułka na tle partyjnych elit
- Skromność jako program dla całego społeczeństwa
Ascetyczny przywódca w państwie socjalistycznym
Władysław Gomułka wyróżniał się na tle wielu komunistycznych przywódców niezwykle skromnym stylem życia. Kiedy w październiku 1956 roku objął stanowisko I sekretarza KC PZPR, nie zdecydował się na przeprowadzkę do reprezentacyjnej rządowej willi. Razem z żoną pozostał w niewielkim mieszkaniu, unikając luksusów, które były dostępne osobom zajmującym najwyższe stanowiska państwowe. Taka postawa budowała jego wizerunek człowieka bliskiego zwykłym obywatelom i odwołującego się do robotniczych korzeni.
Oszczędność Gomułki widoczna była nawet w codziennych drobiazgach. Palił tanie papierosy marki „Sport”, często używając lufki, aby wykorzystać je do samego końca. Zdarzało mu się także przełamywać papierosy na pół, by paczka wystarczała na dłużej. Według wspomnień współczesnych niechętnie wydawał pieniądze nawet na własną garderobę. Gdy kupiono mu nowy krawat, miał pytać, czy nie można było znaleźć tańszego. Takie zachowania sprawiały, że wielu obserwatorów postrzegało go nie tylko jako człowieka skromnego, ale wręcz przesadnie oszczędnego.
Ascetyczne podejście Gomułki
Jego ascetyczne podejście obejmowało również sposób spędzania czasu i codzienne nawyki. Nie przepadał za alkoholem, który był popularny wśród partyjnych elit. Zamiast whisky czy koniaku wybierał kawę zbożową, a po alkohol sięgał jedynie okazjonalnie, na przykład w czasie przyjęcia sylwestrowego. W przeciwieństwie do wielu działaczy komunistycznych nie był też zwolennikiem wystawnych przyjęć i bogatych bankietów.
Preferował także skromne posiłki. W czasach ciągłego niedoboru, Gomułka miał dostęp do wszelkich dóbr – niedostępnych cytryn, najdroższych ciast, deserów, mięsa bez ograniczeń. On jednak odmawiał ich jedzenia, stawiając na najprostsze posiłki. Był wielkim miłośnikiem kaszanki i propagatorem… kapusty kiszonej. Wielokrotnie mówił, że jest lepsza niż kapitalistyczne cytryny, ma podobne właściwości i tyle samo witamin.
Gomułka na tle partyjnych elit
Choć Władysław Gomułka nie był wolny od przywilejów przysługujących najwyższym władzom PRL, na tle wielu innych przywódców i dygnitarzy PZPR uchodził za osobę wyjątkowo skromną. Większość komunistycznej elity żyła bowiem w świecie niedostępnym dla zwykłych obywateli. Partyjni notable zajmowali przestronne mieszkania i luksusowe wille, korzystali z kierowców, służby oraz zamkniętych ośrodków wypoczynkowych. Historycy zwracają uwagę, że premier Józef Cyrankiewicz dysponował dwoma połączonymi mieszkaniami przy warszawskiej Alei Róż o powierzchni około 180 metrów kwadratowych, co wielokrotnie przekraczało obowiązujące wówczas normy mieszkaniowe.
Cyrankiewicz słynął również z zamiłowania do wygody i wystawnego stylu życia. Wspomnienia osób odwiedzających rządowe ośrodki wypoczynkowe opisują luksusowe wille, wykwintne posiłki, baseny oraz rozbudowaną obsługę kelnerską. Dla przeciętnego obywatela PRL taki standard był praktycznie nieosiągalny.
Jeszcze większe kontrowersje budził styl życia Edwarda Gierka i jego najbliższego otoczenia. Wokół pierwszego sekretarza narosły liczne legendy o luksusowych rezydencjach, marmurowych wnętrzach, drogich dywanach i ekskluzywnym wyposażeniu. Gierkowie korzystali z reprezentacyjnych willi i rządowych ośrodków wypoczynkowych, a w społeczeństwie krążyły opowieści o „złotych klamkach”, paryskich zakupach oraz życiu na poziomie nieosiągalnym dla większości Polaków. Część tych historii była przesadzona, jednak sam fakt funkcjonowania zamkniętego świata przywilejów partyjnej elity nie budzi dziś wątpliwości.
W pierwszych latach swoich rządów Gomułka wyraźnie odróżniał się od takiego modelu życia. Nadal mieszkał stosunkowo skromnie, nie interesował się drogimi przedmiotami, nie kolekcjonował luksusowych dóbr i nie był miłośnikiem wystawnych przyjęć. Tym początkowo wzbudził szacunek zwykłych obywateli. Ale właśnie ta cecha – oszczędność, którą większość osób nazwałoby skąpstwem, była także jednym z powodów odsunięcia go od władzy.
Skromność jako program dla całego społeczeństwa
Problem polegał jednak na tym, że Gomułka własny ascetyczny styl życia próbował przenieść na całe społeczeństwo. Uważał, że Polacy mają zbyt wygórowane oczekiwania konsumpcyjne, dlatego oszczędność stała się jednym z ważnych elementów polityki państwa. Z jego inicjatywy ograniczano koszty budownictwa mieszkaniowego, zmniejszając metraż mieszkań i kuchni. Zakładano, że obywatele będą korzystać ze stołówek zakładowych, a nie przygotowywać posiłki w domach.
Charakterystycznym przykładem takiego myślenia były również słynne „bezmięsne poniedziałki”, wprowadzone w 1959 roku. Tego dnia sklepy mięsne pozostawały zamknięte, a restauracje serwowały wyłącznie dania jarskie. Oficjalnie miało to pomóc gospodarce i ograniczyć problemy z zaopatrzeniem rynku, jednak wielu obywateli odbierało te działania jako kolejne ograniczenie codziennego życia.
Skromność Gomułki przejawiała się także w jego upodobaniach kulinarnych. Za wzór zdrowego i patriotycznego żywienia uważał kiszoną kapustę, przekonując, że może ona skutecznie zastąpić importowane cytryny. Cenił również proste produkty, takie jak kaszanka, sery czy kawa zbożowa. Podczas spotkań z udziałem pierwszego sekretarza na stołach często pojawiały się właśnie takie potrawy, zastępując bardziej wyszukane dania preferowane przez innych przedstawicieli władzy.
Źródła:
https://i-rolnik.pl/gomulka-i-kiszona-kapusta/
https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/988362,wladyslaw-gomulka-biografia.html