Gierek, Jaruzelski, Wałęsa i 7 innych. To oni wpływali na Polaków w czasach PRL
Opinia publiczna to nie tylko „zdanie większości” – to mieszanka przekonań, emocji i postaw, które rodzą się wokół konkretnych wydarzeń i spraw. W PRL-u nie kształtowała się sama. Za kulisami działały osoby, które potrafiły jednym wystąpieniem, decyzją albo sprytnym przekazem przesunąć nastroje całego społeczeństwa. Politycy byli na pierwszym planie, ale nie oni jedyni rozdawali karty. Kto naprawdę wpływał na to, co myśleli Polacy w Polsce Rzeczpospolitej Ludowej? Poznaj 10 głośnych postaci, które miały realny wpływ na decyzje i opinie naszych rodaków.
- Edward Gierek: kredyty, rozwój i kryzys
- Tadeusz Mazowiecki: wpływ na Polskę
- Wojciech Jaruzelski i stan wojenny 1981
- Konstanty Rokossowski: symbol PRL
- Czesław Kiszczak: mroczna twarz PRL-u
- Gomułka: koniec nadziei na reformy w PRL
- Józef Cyrankiewicz: premier PRL i grudzień 1970
- Lech Wałęsa: lider „Solidarności” i Nobel
- Stanisław Kania a wprowadzenie stanu wojennego
- Jerzy Urban: telewizyjna twarz PRL
Edward Gierek: kredyty, rozwój i kryzys
Edward Gierek był politykiem i działaczem komunistycznym. W latach 1970–1980 pełnił funkcję I sekretarza KC PZPR i zasiadał w Radzie Państwa. Okres znany jako „dekada Gierka” bywa opisywany jako czas wyraźnego przyspieszenia modernizacji i rozwoju gospodarczego Polski. Z biegiem lat narastające problemy finansowe i gospodarcze doprowadziły jednak do głębokiego kryzysu, a w konsekwencji do upadku jego ekipy. Mimo to część Polaków do dziś ocenia go jako przywódcę, który silnie wpływał na nastroje społeczne i — na tle innych powojennych liderów — zrobił dla obywateli wyjątkowo dużo.
W latach 70. Edward Gierek sięgnął po zachodnie kredyty, mające wesprzeć rozwój kraju i sfinansować ambitne inwestycje. W tamtym czasie tempo zmian rzeczywiście wzrosło: rozbudowywano przemysł, intensywnie rozwijało się budownictwo, a także zwiększano środki przeznaczane na sektor spożywczy. Zaciągnięte wówczas zobowiązania finansowe były jednak odczuwalne przez kolejne dekady — i, jak się podaje, zostały ostatecznie spłacone dopiero w 2021 roku.
Tadeusz Mazowiecki: wpływ na Polskę
Był politykiem i publicystą, który w realiach PRL wyraźnie oddziaływał na to, jak myśleli i co czuli Polacy. Tadeusz Mazowiecki zapisał się w historii jako ostatni prezes Rady Ministrów PRL oraz pierwszy premier III Rzeczypospolitej. Wspierał też rozmowy MKS (Międzynarodowego Komitetu Strajkowego) z władzami PRL, a z czasem stał się jednym z kluczowych doradców Lecha Wałęsy i Krajowej Komisji Porozumiewawczej Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”.
Ogromne znaczenie miała również jego rola medialna: jako redaktor naczelny „Tygodnika Solidarność” mógł realnie współtworzyć debatę publiczną i kształtować nastroje społeczne w schyłkowym PRL-u. Gabinet Mazowieckiego przyspieszył przejście do nowego ustroju i poszerzenie zakresu swobód obywatelskich. To właśnie za jego rządów zmieniono także godło oraz nazwę państwa — z PRL na RP.
Wojciech Jaruzelski i stan wojenny 1981
Dawny polityk i wojskowy dowódca, generał armii Ludowego Wojska Polskiego oraz działacz komunistyczny. Pełnił też kluczowe funkcje w państwie: był Prezesem Rady Ministrów, w 1989 roku został prezydentem PRL, a następnie pierwszym prezydentem III RP. Jego nazwisko dla wielu pozostaje symbolem najciemniejszych momentów w historii kraju — w tym krwawych wydarzeń na Wybrzeżu w grudniu 1970 roku.
13 grudnia 1981 roku Wojciech Jaruzelski ogłosił w Polsce stan wojenny i stanął na czele Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego. Do dziś budzi skrajne emocje: miał oddanych zwolenników, ale i liczne grono przeciwników, których jego decyzje mobilizowały do oporu — w sporze o władzę, idee oraz kształt edukacji.
Konstanty Rokossowski: symbol PRL
Konstanty Rokossowski był żołnierzem związanym zarówno z Polską, jak i Związkiem Radzieckim, a zarazem politykiem, który w PRL realnie wpływał na to, jak kształtowano nastroje i opinie społeczne. Otrzymał nominację na marszałka Polski. Dla wielu stał się przy tym jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli podporządkowania kraju w epoce PRL.
Nie ma wątpliwości, że Rokossowski odcisnął silne piętno na powojennych dziejach Polski — szczególnie poprzez swoją widoczną działalność publiczną i polityczną.
Czesław Kiszczak: mroczna twarz PRL-u
Był wojskowym i politykiem, który odszedł w 2015 roku. Zapisał się też jako jeden z najbardziej wpływowych działaczy PRL — postać, która przez lata kształtowała sposób myślenia wielu Polaków, a mimo licznych zarzutów nigdy nie stanęła przed sądem za swoje decyzje i czyny. Czesław Jan Kiszczak uchodzi za jedną z najbardziej ponurych i kontrowersyjnych figur tamtej epoki.
W okresie, gdy realnie sprawował władzę, Kiszczak potrafił działać wyjątkowo twardo i bezwzględnie. Nadzorował oraz współtworzył mechanizmy represji wymierzone w opozycję, a jednocześnie utrzymywał z jej przedstawicielami nieformalne, zakulisowe relacje. Rzadko okazywał emocje, a przy tym umiejętnie sterował nastrojami społecznymi i manipulował opinią publiczną w realiach PRL. Jeśli chcesz poznać więcej ciekawostek z tamtych lat, sprawdź także ten artykuł o 10 zapomnianych gwiazdach muzyki z czasów PRL.
Gomułka: koniec nadziei na reformy w PRL
Władysław Gomułka, jako I sekretarz KC PZPR, cieszył się ogromnym i autentycznym poparciem społecznym — takim, jakiego mógł mu zazdrościć każdy następny komunistyczny przywódca PRL. Były więzień czasów stalinowskich wyrósł w oczach wielu Polaków na moralny autorytet, a jego słowa i decyzje silnie kształtowały nastroje oraz opinie w tamtych latach.
W styczniu 1957 roku dał jednak jasno do zrozumienia, że na głębokie reformy w Polsce nie ma co liczyć. Szczególnie wymowne było to podczas wyborów parlamentarnych, gdy zaczął przekonywać ludzi, by rezygnowali z popierania kogokolwiek i oddawali tzw. puste głosy. Mimo tego, za jego rządów PRL nie wróciła już do skali represji znanej z wcześniejszego okresu. Z czasem Gomułkę na stanowisku zastąpił Edward Gierek.
Józef Cyrankiewicz: premier PRL i grudzień 1970
Był najdłużej urzędującym premierem PRL – obejmował to stanowisko aż pięć razy i pozostawał na nim łącznie przez 11 lat. Wcześniej pełnił też funkcję wicepremiera w okresie rządów Bolesława Bieruta. Jego polityka była wymierzona m.in. w Kościół katolicki, a także w buntujących się robotników i studentów. W pamięci Polaków szczególnie mocno zapisała się jego zgoda na użycie broni wobec strajkujących robotników w grudniu 1970 roku.
Cyrankiewicz aktywnie uczestniczył w propagowanym przez władze ruchu „walki o pokój”, wyraźnie wpływając na kształtowanie nastrojów i opinii społecznych w PRL. Jednocześnie zarzucano mu, że dba o własny wizerunek i popularność, a w kluczowych momentach unika podejmowania najtrudniejszych decyzji państwowych.
Lech Wałęsa: lider „Solidarności” i Nobel
Były prezydent Polski z okresu PRL wyrósł na jednego z liderów i symboli demokratycznej opozycji. To on współtworzył NSZZ „Solidarność” i jako pierwszy stanął na czele związku. Ruch szybko przerodził się w masowe zjawisko, skupiając około 10 mln osób. Nawet po formalnym zdelegalizowaniu „Solidarności” Lech Wałęsa nie zrezygnował z aktywności – konsekwencja i upór sprawiły, że zyskał uznanie oraz sympatię wielu Polaków.
W 1983 roku Lech Wałęsa został uhonorowany Pokojową Nagrodą Nobla, co uczyniło go jednym z najbardziej rozpoznawalnych Polaków XX wieku. Magazyn Time umieścił go także w gronie 100 najważniejszych postaci minionego stulecia.
Stanisław Kania a wprowadzenie stanu wojennego
Stanisław Kania był ostatnim spośród żyjących I sekretarzy KC PZPR. Po jego rezygnacji funkcję przejął Wojciech Jaruzelski – a zaledwie kilka tygodni później ogłosił w Polsce stan wojenny. Kanię wielokrotnie obarczano współodpowiedzialnością za tę decyzję, choć sam konsekwentnie twierdził, że oficjalnie nigdy jej nie zaakceptował.
Stanisław Kania bez wątpienia należał do grona ludzi, którzy w realiach PRL w istotny sposób wpływali na nastroje i sposób myślenia Polaków.
Jerzy Urban: telewizyjna twarz PRL
Na zakończenie nie sposób pominąć Jerzego Urbana, który w latach 1981–1989 pełnił funkcję rzecznika prasowego Rady Ministrów PRL. W tamtym okresie należał też do najważniejszych twórców propagandy państwowej i mechanizmów cenzury. Urban regularnie pojawiał się na konferencjach prasowych, z czasem wyrastając na pierwszego w Polsce… showmana politycznego. Transmitowane na żywo wystąpienia stawały się głośnymi wydarzeniami, które realnie wpływały na nastroje i opinie Polaków w realiach PRL.
Jerzego Urbana oglądały miliony – śledząc jego komentarze do bieżących wydarzeń i sposób, w jaki prezentował linię partii. Wiedział jak mało kto, że telewizja potrafi kształtować opinię publiczną, więc konsekwentnie wykorzystywał ją jako narzędzie władzy. To właśnie dlatego zapisał się jako jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci PRL-u, choć jednocześnie rzadko darzona sympatią przez rodaków.