Banany, które stały się symbolem władzy. Mroczna strona luksusu w PRL
W PRL-u luksus miał zupełnie inną twarz niż dziś. To, co teraz jest codziennością, wtedy potrafiło robić wrażenie i wynosić człowieka „na poziom” – ale nie zawsze decydowały o tym pieniądze. Częściej liczyły się układy, dojścia, odpowiedni moment i odrobina szczęścia. Co dokładnie sprawiało, że ktoś uchodził za naprawdę „ustawionego” w Polsce Ludowej? Dalej zobaczysz rzeczy, które dziś mogą zaskoczyć.
- Widna kuchnia w PRL-u: symbol luksusu
- Jeansy z Zachodu: luksus w PRL-u
- Luksus PRL: szynka i banany na wagę
- Nylonowe rajstopy – luksus w PRL
- Maluch i zachodnie auta marzeń PRL-u
- Guma do żucia w PRL: symbol luksusu
Widna kuchnia w PRL-u: symbol luksusu
W czasach PRL-u o luksusie nie decydował metraż, ale… dobrze rozplanowane wnętrze. M3 dla pary albo M4 dla rodziny trzyosobowej uchodziły za prawdziwy rarytas i często budziły zazdrość wśród sąsiadów. Największym powodem do dumy była jednak jasna, widna kuchnia. Kuchnia z oknem, która dziś wydaje się czymś oczywistym, wtedy stanowiła znak „lepszego” mieszkania, dobrego adresu i wyższego statusu.
Brak okna w kuchni odbierano jako odczuwalne pogorszenie komfortu na co dzień. Nic więc dziwnego, że posiadacze widnej kuchni chętnie zapraszali znajomych — niby mimochodem — żeby przy okazji pokazać ten detal, którym naprawdę można było się pochwalić.
Jeansy z Zachodu: luksus w PRL-u
W świecie mody za prawdziwy luksus uchodziły przede wszystkim dżinsy zachodnich marek. Levi’s, Wrangler czy Lee były jasnym sygnałem, że ktoś ma dostęp do towarów z Zachodu – dzięki rodzinie, wyjazdom zagranicznym albo zakupom w Pewexie.
Krajowe zamienniki, na przykład Mustangi, nie budziły już takich emocji. Produkcja Levi’sów w Płocku ruszyła dopiero pod koniec PRL-u, więc wcześniej każda para była na wagę złota. Kto miał modne, oryginalne dżinsy, natychmiast zyskiwał prestiż i uznanie wśród rówieśników.
Luksus PRL: szynka i banany na wagę
O poziomie życia często świadczyło to, co lądowało na talerzu. Szynka uchodziła niemal za produkt „strategiczny”, więc jej brak potrafił wywołać prawdziwą nerwowość. Najbardziej pożądana była Polish Ham – ta w galarecie, zamknięta w charakterystycznych puszkach. Kto miał ją w kuchennej szafce, zwykle mógł pochwalić się znajomościami albo rodziną na Zachodzie.
Jeszcze wyraźniejszym znakiem luksusu były owoce egzotyczne, zwłaszcza banany. Pojawiały się rzadko, bywały sprzedawane pojedynczo i szybko stawały się obiektem marzeń. To właśnie one urosły do rangi symbolu „bananowej młodzieży” – dzieci partyjnych działaczy, które miały do nich łatwiejszy dostęp. Pomarańcze i cytryny także traktowano jak świąteczny rarytas, a ananasy dla wielu pozostawały niemal mitem z opowieści.
Nylonowe rajstopy – luksus w PRL
W realiach PRL nylonowe rajstopy uchodziły za towar niemal luksusowy i jeden z najbardziej upragnionych upominków z Zachodu. W zwykłych sklepach praktycznie nie dało się ich kupić, a jeśli już się pojawiały, często okazywały się kiepskie: łatwo puszczały oczka i szybko lądowały w koszu.
Za to te przywiezione z zagranicy – lśniące, równe i znacznie trwalsze – rozpalały wyobraźnię i stawały się powodem do dumy podczas rodzinnych wizyt czy spotkań ze znajomymi. Zdobycie pary nylonów z Pewexu albo paczki od bliskich z RFN było sygnałem, że ktoś ma „wejścia” i może pozwolić sobie na odrobinę zachodniego komfortu. O takiej parze marzyła niemal każda dziewczyna, a modele z charakterystycznym „szwem” z tyłu uchodziły wręcz za szczyt elegancji.
Maluch i zachodnie auta marzeń PRL-u
Z dzisiejszego punktu widzenia trudno w to uwierzyć, ale w realiach PRL-u Fiat 126p był prawdziwym marzeniem wielu rodzin. Najpierw należało zdobyć talon, potem zapisać się na listę i uzbroić w cierpliwość — na odbiór potrafiło się czekać latami. „Maluch” kosztował równowartość kilkunastu wypłat, a za lakier bahama yellow trzeba było dopłacić osobno.
Nawet jeśli propaganda starała się to przykryć, największy prestiż i tak miały samochody z Zachodu: Volkswageny Garbusy, Renault, Zastavy oraz rzadko spotykane Volvo i Mercedesy. W mniejszych miastach pojawienie się takiego auta na ulicy natychmiast przyciągało spojrzenia i wywoływało poruszenie. A absolutnym szczytem marzeń pozostawała Alfa Romeo — marka, o której większość mogła co najwyżej poczytać w prasie.
Guma do żucia w PRL: symbol luksusu
Guma do żucia, dziś traktowana jak zwykła przekąska dla dzieci, w realiach PRL-u była namiastką luksusu. W latach 60. zdobycie jej graniczyło z cudem, więc każdy, kto miał choć jeden listek, budził zazdrość i uchodził za prawdziwego szczęściarza. Dopiero w latach 70. ruszyła krajowa produkcja, ale polskie gumy nie nadawały się do robienia balonów i nie miały żadnych obrazków — dlatego marzenia wciąż krążyły wokół tych „z Zachodu”.
Największe emocje wywoływały kolorowe Donald Duck z krótkimi historyjkami w środku, które oglądało się po kilka razy, zanim trafiły do kieszeni albo zeszytu. Później do Polski zaczęły docierać także Mamby i Maoam, choć nadal były to rarytasy, na które nie każdy mógł liczyć. Wrigley’s oraz Turbo stały się symbolem „lepszego świata” dopiero pod koniec dekady, gdy coraz więcej osób mogło je wreszcie zobaczyć na własne oczy.