Zmotoryzował Amerykę, ale jego mroczna twarz szokuje do dziś. Fakty, o których wolelibyśmy zapomnieć
Henry Ford – amerykański przemysłowiec i twórca Ford Motor Company – zrobił coś, co na zawsze odmieniło codzienność milionów ludzi. To właśnie dzięki niemu na drogi trafił Ford: samochód, który po raz pierwszy okazał się nie tylko praktyczny, ale też osiągalny dla zwykłych kierowców. Skąd wzięło się słynne logo Forda i co tak naprawdę oznacza? Jakie mniej znane pomysły i wynalazki miał na koncie sam Henry? Jak działała jego firma, że z czasem stała się wzorem dla całego przemysłu – i dlaczego to on wyznaczył reguły produkcji, które świat stosuje do dziś? Odpowiedzi czekają dalej.
- Młodość Henry’ego Forda i pierwsze pasje
- Jak Henry Ford stworzył pierwszy prototyp auta
- Jak Henry Ford zmienił produkcję aut
- Ford T: auto, które zmotoryzowało USA
- Jak Henry Ford zmienił Amerykę
- Zaskakujące fakty o Henrym Fordzie
Młodość Henry’ego Forda i pierwsze pasje
Henry Ford przyszedł na świat 30 lipca 1863 roku w Dearborn w stanie Michigan (USA). Był najstarszym dzieckiem w licznej rodzinie Williama i Mary Ford. Po ojcu odziedziczył irlandzkie korzenie, a po matce — belgijskie. Fordowie byli zamożni, dlatego Henry dorastał na dobrze prosperującej, rodzinnej farmie. Często pomagał ojcu w codziennych obowiązkach, szybko oswajając się z wysiłkiem i dyscypliną pracy. Już jako dziecko ciągnęło go do techniki i mechaniki, a do nauki podchodził po swojemu: uważał, że praktyka znaczy więcej niż sama teoria. Zamiast spędzać długie godziny nad książkami, wolał uczyć się „w działaniu”. Dlatego w młodym wieku odbywał rozmaite praktyki w kilku zakładach produkcyjnych, podpatrując rozwiązania i poznając mechaniczne nowinki. Z czasem ta ciekawość i upór przerodziły się w coś więcej — w iskrę, która później pozwoliła mu wspiąć się na szczyt i zdobyć majątek oraz rozpoznawalność porównywaną do takich nazwisk jak John Pierpont Morgan czy Thomas Edison.
Mało kto pamięta, że na początku Henry Ford fascynował się… zegarmistrzostwem. Przez długi czas rozmyślał, jak usprawnić pracę zegarków i jak zwiększyć wydajność ich wytwarzania. Analizował też, w jaki sposób uruchomić masową produkcję niedrogich czasomierzy — tak, by mógł je kupić przeciętny człowiek, a nie tylko najbogatsi. W 1875 roku zbudował niewielki warsztat i mając zaledwie piętnaście lat, skonstruował swój pierwszy silnik parowy. Cztery lata później, w 1879 roku, postanowił opuścić rodzinne miasto i przenieść się do Detroit. Tam rozpoczął pracę jako czeladnik u maszynisty. Przez kolejne lata zajmował się konserwacją i przeglądami urządzeń, a także obsługą oraz naprawą silników parowych. W 1888 roku ożenił się z Clarą Bryant. Młode małżeństwo wróciło w rodzinne strony Henry’ego, ponieważ w prezencie ślubnym otrzymało spory kawałek ziemi. Żeby zapewnić domowi utrzymanie, Ford podjął pracę w tartaku.
Jak Henry Ford stworzył pierwszy prototyp auta
Po pewnym czasie małżonkowie doszli do wniosku, że życie na roli nie jest tym, z czym chcą wiązać przyszłość. Spakowali się więc i wrócili do Detroit. Tam Henry znalazł pracę jako inżynier w Edison Illuminating Company, firmie należącej do Thomasa Edisona. Kolejne awanse zaprowadziły go na stanowisko głównego inżyniera, a wraz z nimi pojawiły się większe zarobki i – co równie ważne – przestrzeń, by po godzinach rozwijać pasję do silników spalinowych. W 1896 roku Henry zbudował swój pierwszy działający prototyp auta, nazwany Ford Quadricycle. Co ciekawe, ten pojazd można dziś zobaczyć na własne oczy w Muzeum Forda w Dearborn.
Thomas Edison mocno wspierał utalentowanego inżyniera i zachęcał go, by nie poprzestawał na eksperymencie: miał rozwijać projekt, uruchomić produkcję i zacząć sprzedawać samochody. Sam Henry Ford długo nie był jednak w pełni przekonany do swojego prototypu. Z jednej strony obawiał się, że koszty wytwarzania mogą go przerosnąć, z drugiej – że poziom wykonania i niezawodność aut wciąż są zbyt słabe. W 1899 roku został współzałożycielem Detroit Automobile Company, przedsiębiorstwa, które z czasem przekształciło się w Cadillac Motor Company. Szybko okazało się jednak, że ze wspólnikami różni go wizja rozwoju. Ford sprzedał więc swoje udziały i postanowił iść własną drogą. Napędzała go ambicja tworzenia samochodów masowo – takich, które będą dostępne cenowo dla zwykłych ludzi.
Jak Henry Ford zmienił produkcję aut
Henry z uporem wcielał w życie swoje świeże, odważne koncepcje. W branży motoryzacyjnej działało już sporo przedsiębiorstw, ale on postawił na zupełnie inną metodę wytwarzania aut. Żeby przekonać inwestorów, że jego samochody mają sens, Henry Ford regularnie startował w wyścigach i sam siadał za kierownicą swoich konstrukcji. Z czasem zyskał rozgłos i rozpoznawalność, a to otworzyło mu drogę do kolejnego kroku: 30 listopada 1901 roku, wspólnie z C. Haroldem Willsem oraz kilkoma innymi przemysłowcami, powołał do życia firmę Ford Motor Company. Jako założyciel stawiał sobie jasny cel — udoskonalać auta i uczynić je naprawdę niezawodnymi. Równie mocno zależało mu na tym, by samochody były dostępne cenowo i możliwie oszczędne w codziennym użytkowaniu.
Pracując nad swoim „samochodem marzeń”, Henry Ford odmienił także sam sposób produkcji. To właśnie on wprowadził ruchomą taśmę montażową oraz trójzmianową organizację dnia pracy. Montaż realizowały zespoły dwu- i trzyosobowe. Początkowo złożenie jednego egzemplarza zajmowało pracownikom około pół doby, ale później czas ten skrócił się do mniej więcej 90 minut. Ten skok wydajności stał się kluczowy dla obniżenia cen aut — a na tym Henry’emu Fordowi zależało najbardziej. Cały proces wytwarzania został rozbity na kilka etapów. Rozstawienie pracowników przy taśmach oraz narzędzi zaplanowano z ogromną dokładnością, tak aby linia pracowała w maksymalnie efektywnym tempie. Na początku pojawiało się samo nadwozie, a z końca taśmy zjeżdżał już kompletny samochód, poruszający się o własnym silniku. Wzdłuż głównej linii działały także boczne taśmy montażowe, zsynchronizowane w taki sposób, by na czas dostarczać dokładnie te części, które były w danej chwili potrzebne.
Ford T: auto, które zmotoryzowało USA
W 1908 roku na rynek trafił Ford T – samochód, który przyciągał prostotą obsługi, niskimi kosztami utrzymania i zaskakująco pewnym prowadzeniem, nawet gdy droga kończyła się na trudnym, nierównym terenie. Auto w ekspresowym tempie zostawiło rywali w tyle, a charakterystyczna czerń i rozpoznawalne logo szybko zdobyły fanów w całych Stanach Zjednoczonych. Początkowo Henry Ford osobiście kontrolował każdy egzemplarz, lecz z czasem zrezygnował z tego etapu, bo spowalniał realizację zamówień i opóźniał wysyłki. A chętnych nie brakowało: Ford T był wyceniony tak, by przeciętny amerykański robotnik mógł realnie o nim marzyć – to było auto „na wyciągnięcie ręki”. Choć nie imponował skomplikowaną techniką, dawał coś ważniejszego: dostępność dla mas. I właśnie na tym Henry’emu Fordowi zależało najbardziej.
Ford T okazał się też innowacyjny w praktycznym, codziennym sensie. Trzeba pamiętać, że w tamtych czasach części zamienne właściwie nie funkcjonowały w powszechnym obiegu. Naprawy wykonywało się samodzielnie albo zamawiało elementy bezpośrednio z fabryki – co dla wielu było po prostu zbyt kosztowne. Henry Ford, rozwijając model T, wprowadził standaryzowane zamienniki, uporządkował je w katalogach i zaczął sprzedawać na szeroką skalę. Od tej pory części można było kupić niemal w każdym amerykańskim sklepie z wyrobami żelaznymi. Z czasem legendą stała się również wytrzymałość Forda T – w dużej mierze dzięki prostej konstrukcji i naprawdę solidnym materiałom.
Jak Henry Ford zmienił Amerykę
W 1919 roku Henry Ford razem z synem Edselem wykupili udziały od mniejszościowych akcjonariuszy, dzięki czemu stali się jedynymi właścicielami Ford Motor Company. Do 1927 roku – kiedy zakończono wytwarzanie legendarnego Forda T – z taśm produkcyjnych firmy zjechało ponad 15 milionów tych aut. Z każdym kolejnym rokiem produkcja była coraz lepiej zorganizowana i wydajniejsza, a wytwarzanie na masową skalę przestało kogokolwiek dziwić. Choć Henry Ford nie posiadał formalnego wykształcenia technicznego, to właśnie jego praktyczna wiedza i podejście do organizacji pracy na zawsze zmieniły historię motoryzacji. Ford przeobraził nie tylko gospodarkę, ale też codzienne życie w Stanach Zjednoczonych – ułatwiając ludziom przenosiny na przedmieścia dużych miast oraz ponowne zasiedlanie obszarów, które wcześniej popadły w zapomnienie.
Z biegiem lat Henry Ford uruchomił w Kolonii (Niemcy) zakład produkujący ciężarówki. Podjął też ambitną próbę stworzenia i rozwoju własnego osiedla w Brazylii (w 1927 roku), znanego jako Fordlandia. Ta przemysłowa osada położona w amazońskiej dżungli miała stać się zapleczem plantacji drzew kauczukowych, których surowiec był potrzebny do produkcji kauczuku, a następnie miał trafiać do amerykańskich fabryk Forda. Seria nieudanych upraw oraz bunt lokalnych pracowników sprawiły jednak, że w 1930 roku projekt zakończył się fiaskiem. Henry Ford zmarł 7 kwietnia 1947 roku w Detroit, dożywając 83 lat.
Zaskakujące fakty o Henrym Fordzie
Postać Henry’ego Forda obrosła w mnóstwo anegdot i faktów, o których rzadko mówi się wprost. Warto poznać kilka z nich — część potrafi naprawdę zaskoczyć i rzuca nowe światło na twórcę motoryzacyjnego imperium.
- Henry Ford miał opinię osoby skrajnie niejednoznacznej: z jednej strony deklarował pacyfizm, z drugiej otwarcie prezentował postawę antysemicką. Co więcej, należał do wąskiego grona ludzi, których podziwiał i szanował… Adolf Hitler. Z tego powodu Ford został uhonorowany Orderem Orła Niemieckiego — jednym z najwyższych odznaczeń III Rzeszy.
- W gabinecie Hitlera wisiał tylko jeden portret — przedstawiający Henry’ego Forda.
- Ford powołał do życia wydawnictwo, które wydawało gazetę The Dearborn Independent. To właśnie na jej łamach Henry wykorzystywał wpływy, by rozpowszechniać swoje antysemickie poglądy.
- Założyciel koncernu Ford był zdecydowanym przeciwnikiem związków zawodowych. Uznanie ich przyszło dopiero w 1941 roku — po strajku w zakładach River Rouge oraz serii procesów sądowych wytoczonych przeciwko niemu.
- Henry należał do wolnomularstwa i zasiadał w jednej z amerykańskich lóż masońskich.
- Ford wyjątkowo nie znosił palenia papierosów — do tego stopnia, że opublikował skierowaną do młodzieży książkę The Case Against the Little White Slaver, opisującą zagrożenia zdrowotne wynikające z używania tytoniu.
- Do końca życia powtarzał m.in. takie cytaty: „Chciwość jest wyłącznie odmianą krótkowidztwa” oraz „Ćwiczenia to bzdura. Zdrowy ich nie potrzebuje, a choremu ćwiczenia szkodzą”.
Źródła:
- Henry Ford: Moje życie i praca, Instytut Praktycznej Edukacji, Osielsko 2006
- Charles R. Morris: Giganci. W jaki sposób Andrew Carnegie, John D. Rockefeller, Jay Gould i J. P. Morgan zbudowali amerykańską supergospodarkę, Onepress, Gliwice 2006