Miał 49 lat, ona zaledwie 19. Słynny polski reżyser uwiódł młodziutką francuską gwiazdę

Andrzej Żuławski co chwilę zostawiał widzów i krytyków bez słów. Kobiety w jego otoczeniu najpierw lgnęły do niego jak do magnesu — by zaraz potem odkryć stronę, która potrafiła budzić autentyczny lęk. A to, co działo się poza kamerą, bywało jeszcze bardziej elektryzujące niż jego filmy: opowieść naładowana skrajnymi emocjami, nagłymi zwrotami i nieustannym przesuwaniem granic.
- Andrzej Żuławski: geniusz i skandalista
- Miłości Andrzeja Żuławskiego: od Ewy do Sophie
- Miłosne skandale Andrzeja Żuławskiego
Andrzej Żuławski: geniusz i skandalista
Andrzej Żuławski to twórca, którego filmy albo hipnotyzują, albo uderzają jak wymierzony policzek – drażnią, prowokują i wyciągają na wierzch skrajne emocje. Obojętność praktycznie nie wchodzi w grę. Bywa uznawany za jedną z kluczowych postaci surrealistycznej wrażliwości w polskim i europejskim kinie, przy czym we Francji jego obrazoburcze wizje częściej znajdowały uważniejszych odbiorców i lepsze zrozumienie. Zresztą Francja pojawiła się w jego biografii wcześnie: spędził tam część dzieciństwa, a filmową pasję rozpaliła w nim Praga. Gdy miał szesnaście lat, wrócił do Francji i rozpoczął naukę w liceum dwujęzycznym. Później dostał się do prestiżowego paryskiego Institut des hautes études cinématographiques. Równolegle studiował filozofię na Sorbonie, lecz dominujący tam egzystencjalizm – skupiony na ludzkim trwaniu pośród moralnych rozterek – nie był mu bliski. Nie odnalazł się również na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie studentom narzucano marksistowską interpretację filozofii.
Dzięki rekomendacji Romana Polańskiego trafił do zespołu Andrzeja Wajdy i rozpoczął współpracę, która początkowo opłacała się obu stronom. W tym czasie powstały m.in. „Samson”, „Miłość dwudziestolatków” oraz „Popioły”. To właśnie Żuławski miał też podsunąć Wajdzie pomysł „Ziemi obiecanej”. Z czasem jednak między nimi coś się złamało: gdy mistrz ostro skomentował pełnometrażowy debiut młodszego reżysera, Żuławski odpowiedział bez ogródek, by „pocałował się” – i od tego momentu zaczęła się ich prywatna zimna wojna. Później coraz mocniej wiązał swoje życie i pracę z Francją, gdzie zdobył rozgłos i gdzie ostatecznie zamieszkał. Przez lata robił filmy, które jedni określali jako prowokacyjne, kontrowersyjne, szokujące, a nawet niesmaczne, podczas gdy inni widzieli w nich bezkompromisową oryginalność, gęstość symboli i prawdziwy emocjonalny ciężar. Zapisał się w pamięci jako wizjoner o tyranicznym temperamencie – człowiek trudny, wymagający i nieustępliwy. Chciał reżyserować nie tylko na planie, ale i poza nim – także codzienność, szczególnie życie kobiet, z którymi był związany. Partnerki wspominały jego nerwowość, egocentryzm i narcyzm. Z kim dzielił dzień po dniu? Kogo wciągały jego romanse? Kto mówił o nim z goryczą, a kto – mimo wszystko – z wdzięcznością?

Miłości Andrzeja Żuławskiego: od Ewy do Sophie
Zanim w 1956 roku razem z rodzicami wyjechał do Francji, Andrzej Żuławski zdążył przeżyć swoją pierwszą, nastoletnią miłość. To było uczucie czyste, jasne i bardzo młode, ale nie dostało szansy, by dojrzeć — rozdzieliła ich odległość. Ewa Tuwimówna, adoptowana córka wybitnego poety Juliana Tuwima, stała się pierwszą wielką fascynacją przyszłego reżysera. Poznali się na szkolnym korytarzu: on miał trzynaście lat, ona — urocza dziewczynka z warkoczami — zaledwie dwanaście. Wspominał ją później jako „najważniejszą miłość w życiu”. Ostatecznie została już tylko wspomnieniem, do którego wracał myślami.
Kiedy był dwudziestokilkuletnim asystentem reżysera, na planie „Miłości dwudziestolatków” (tytuł jak znak) spotkał Barbarę Baranowską. Była od niego starsza o sześć lat. I była mężatką — jej mężem był Adolf Rudnicki. Ukończyła krakowską ASP, zajmowała się ilustracją książek dla dzieci i projektowaniem plakatów filmowych, choć najczęściej sięgała po te zlecenia wtedy, gdy wymuszała to sytuacja finansowa. Była częścią środowiska „polskiej szkoły plakatu”. Z Żuławskim wyjechała do Paryża i dopiero tam naprawdę nabrała rozpędu. Zaczęła pracować jako graficzka, malarka i projektantka — i to do niej sukces przyszedł szybciej niż do Andrzeja. Dla ambitnego reżysera nie był to łatwy układ. Barbara została we Francji, później wyszła za producenta filmowego Christiana Ferry, a Andrzej wrócił do Polski. I wkrótce potem znów się ożenił.
Krąży opowieść, że gdy Małgorzata Braunek wybierała się do Paryża, Wajda dał jej adres Żuławskiego, żeby miała gdzie przenocować. Inne wersje mówią, że spotkali się zupełnie przypadkiem na lotnisku. Sam Żuławski wspominał: „Kiedy wychodziła na samolot, odprowadziłem ją do drzwi i nagle coś się stało. Do niczego nie doszło, ale stało się coś między nami. I ona o tym wiedziała, i ja”. On wciąż był z Baranowską, a Małgorzata z Januszem Guttnerem. Wkrótce pracowali razem przy apokaliptyczno-onirycznej „Trzeciej części nocy”. Braunek była już rozpoznawalna po roli w „Polowaniu na muchy” Wajdy, a Żuławski przygotowywał się do pokazania swojego filmowego debiutu. Zakochali się. Wcześniej — jak mówił — nie miał pojęcia, czym jest „szczęście”. W „Żuławski ostatnie słowo” opowiadał: „Pamiętam, że pierwszy raz to było, jak byliśmy w młodym związku z Małgosią. Zobaczyłem, że idzie przez tłum szarawy taka słoneczna, uśmiechnięta. Biło z niej takie życie, że poczułem przeszywające szczęście”. Rok później, w 1971 roku, urodził się ich syn Xavery. I wtedy zaczęły narastać poważne spięcia. Niedługo po porodzie Adrzej naciskał, by Małgosia zagrała w horrorze „Diabeł” (film pozostawał objęty zakazem rozpowszechniania aż do 1988 roku). Dla świeżo upieczonej mamy było to przeżycie niemal traumatyczne. Z czasem coraz bardziej męczyła ją też emocjonalność Andrzeja i jego potrzeba życia „na maksimum”. „Na dłuższą metę trudno jest żyć z Andrzejem. Wszystko musi być u niego emocjonalne, histeryczne, na najwyższych obrotach. Inaczej się nudzi” – wspominała.
Po rozstaniu z Małgorzatą i przeprowadzce do Paryża Andrzej Żuławski ożenił się z malarką Hanną Wolską. Na świat przyszedł ich syn Ignacy, a mimo to Żuławski z czasem uznał ten związek za pomyłkę. Wolska nazywała go „schizofrenikiem”, a on przekonywał, że odejście od Hanny było dla niego ratunkiem. Mówił: „Miała różnych partnerów, ale żaden z nią nie wytrzymał, wszyscy uciekli”.
W 1985 roku Żuławski związał się z piękną Francuzką, Sophie Marceau. Zafascynowała go i jednocześnie zaskoczyła skalą swojego aktorskiego talentu. Podczas premiery „Narwanej miłości” oboje zszokowali otoczenie, bo wcale nie udawali, że nic ich nie łączy. Kontrowersje podsycał fakt, że Sophie nie miała jeszcze osiemnastu lat. Kilka lat wcześniej porzuciła szkołę, a niedługo potem kupiła własne mieszkanie w Paryżu. W relację z Żuławskim weszła świadomie. Po latach mówiła: „On mnie otworzył jako człowieka i jako kobietę”. Podsuwał jej książki, wciągał w długie rozmowy, prowokował do dyskusji. Ona nauczyła się polskiego. W 1995 roku urodził się ich syn Vincent. Kariera Sophie toczyła się równolegle, niezależnie od związku z reżyserem — zagrała m.in. w „Świat to za mało” z serii o Jamesie Bondzie. Po osiemnastu latach para się rozstała, a jedną z głównych przyczyn miał być pociąg Andrzeja do alkoholu. Zostało trochę dobrych wspomnień i trochę gorzkich, ale Sophie — z którą Żuławski stworzył najdłuższą relację — nie mówiła o nim tak źle jak inne jego partnerki.
Miłosne skandale Andrzeja Żuławskiego
Prywatne życie kontrowersyjnego reżysera było mieszaniną gwałtownych związków, bolesnych rozstań, przelotnych fascynacji i skandali, o których szeptała cała branża. Żuławski często wybierał bardzo młode kobiety, przy których mógł obsadzić siebie w roli mentora, a je w roli uczennicy. Nie zawsze jednak trzymał się jednego, przewidywalnego scenariusza.
Podczas pracy nad „Szamanką” (filmem z 1995 roku, który polska krytyka bezlitośnie rozniosła) reżyser wplątał się w romans ze scenarzystką Manuelą Gretkowską. Młoda pisarka była zafascynowana jego kinem, szczególnie „Kobietą publiczną”. Łączyły ich długie rozmowy, ciekawość świata i intelektualne porozumienie, które szybko przerodziło się w coś więcej. Gretkowska nie chciała jednak, by ktokolwiek nią kierował i „ustawiał” jej życie jak na planie zdjęciowym. W końcu ich drogi się rozeszły, a on wrócił do swojej Sophie.
W 2010 roku na półki księgarń trafił „Nocnik” Żuławskiego — i to właśnie ta książka szczególnie poruszyła aktorkę Weronikę Rosati. Była niegdyś związana z reżyserem, starszym od niej o czterdzieści cztery lata, a w jednej z bohaterek bez trudu rozpoznała... siebie. Ponieważ postać została opisana jako „mała kurewka” i „śliczne ścierwo”, Rosati skierowała sprawę do sądu. Ten nakazał Żuławskiemu oraz wydawcy wypłatę 100 000 złotych za naruszenie dóbr osobistych. Proces ciągnął się zdecydowanie dłużej niż ich relacja. Andrzej utrzymywał jednak, że Weronikę naprawdę kochał.
Żuławski zmarł 17 lutego 2016 roku. Xavery – pierworodny – bywa dziś wskazywany jako spadkobierca filmowej wrażliwości i stylu swojego niepokornego ojca. Andrzej Żuławski zapisał się w pamięci jako twórca skrajny i niepodrabialny, a w opowieściach kobiet z jego życia często pojawia się jako człowiek trudny — reżyserujący nie tylko filmy, lecz także próbujący reżyserować partnerki. Mimo wszystko - to postać naprawdę barwna.
Źródła:
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Andrzej_%C5%BBu%C5%82awski
- https://zwierciadlo.pl/spotkania/539208,1,andrzej-zulawski-i-sophie-marceau--tyran-intelektu-i-jego-muza-dzis-ten-zwiazek-by-sie-nie-zdarzyl.read
- https://culture.pl/en/artist/andrzej-zulawski