Kazimierz Wielki, syn Łokietka – biografia króla

Kazimierz III urodził się 30 kwietnia 1310 roku, jako syn księcia Łokietka. Matka Kazimierza, księżna Jadwiga, była córką Bolesława Pobożnego, księcia kaliskiego. Po śmierci starszych dzieci, Stefana i Władysława, Kazimierz został jedynym sukcesorem władzy książęcej. Po koronacji Władysława Łokietka, w roku 1320, stał się potencjalnym następcą tronu. Starsze siostry – Kunegundę i Elżbietę – wcześnie wydano za mąż. Elżbieta została żoną króla węgierskiego, Karola Roberta. Historia nie przekazuje bliższych informacji o dzieciństwie przyszłego władcy Polski.

W wieku 15 lat syn Łokietka zawarł związek małżeński. Aldona Anna Giedyminówna, z którą książę Kazimierz przeżył 14 lat, zapewniła trwały sojusz Królestwa Polskiego i Litwy. Małżeństwa ich dzieci, Elżbiety i Kunegundy, utrwalały wcześniej zawarte układy polityczne – potwierdzenie pokoju kaliskiego z krzyżakami (1343 r.) oraz układ z Marchią Brandenburską (1344 r.) – przeciwko Luksemburgom. W skład koalicji antyluksemburskiej weszli, oprócz Polski - Węgry, cesarz Ludwik, Brandenburgia oraz książę śląski, Bolko świdnicki. Biografia króla zawiera również informacje, dotyczące kolejnych związków małżeńskich oraz pozamałżeńskich.

Do najważniejszych wydarzeń, w czasie rządów Kazimierza Wielkiego, należą:

  • 19 listopada 1335 rok – zjazd w Wyszehradzie, z udziałem władców Polski, Czech ora Węgier, na mocy którego Zakon zwracał Polsce Kujawy oraz Dobrzyń. Pomorze miało zostać przy Zakonie, jako wiekuista jałmużna polskiego króla. Na zjeździe został zawarty pokój z Janem Luksemburskim,
  • 9 lutego 1339 roku Kazimierz Wielki uznał przynależność Śląska do Czech. W 1345 roku, w czasie wojny z Luksemburgami o Śląsk, wojska czeskie dotarły pod Kraków. Pokój zawarto w Namysłowie, w 1348 roku,
  • 1343 rok – zawarcie układ w Kaliszu, dzięki któremu zabezpieczono granice Polski z Zakonem. Zostały wówczas wytyczone szlaki handlowe dla kupców krzyżackich – przez Królestwo Polskie na Śląsk, Ruś oraz na Węgry,
  • 1349 rok – wojna z Rusią, która przyniosła wzmocnienie władzy Kazimierza Wielkiego na Rusi Halickiej oraz opanowanie części Wołynia. W 1350 roku, w Budzie, podpisane zostało porozumienie z królem Węgierskim, Ludwikiem - Ruś stawała się własnością Piasta. Kolejne wyprawy miały miejsce w 1351 roku oraz w 1352 roku. Porozumienie polsko-litewskie oddawało Ruś Czerwoną królowi Polski, natomiast Wołyń pozostawał we władaniu książąt litewskich, bez oglądania się na pretensje Węgier.

Pamiętna data – śmierć Kazimierza Wielkiego

Podkanclerzy Janko z Czarnkowa, towarzyszący królowi, opisał przebieg wydarzeń, które miały miejsce późnym latem 1370 roku. 8 września sześćdziesięcioletni władca przybył do swojej posiadłości, mieszczącej się w kieleckim Przedborzu. Chętnie tam przebywał, bowiem miejscowe lasy obfitowały w jelenie, na które organizował polowania. Duchowni odradzali wyprawę - data polowania wypadała w święto Narodzenia Marii Panny - jednak król uległ namowom dworzan. Następnego dnia, w czasie pogoni za jeleniem, koń potknął się, zrzucając króla, który, w wyniku upadku, złamał nogę w goleni.

Czasy panowania Piastów - dowiedz się więcej

Śmierć Kazimierza Wielkiego miała miejsce w Krakowie w 1370 r., a poddani ufundowali nagrobek znajdujacy się na Wawelu
Śmierć Kazimierza Wielkiego, czyli data, przyczyny i skutki dla Polski - fot. praca własna PKO lic. CC BY 2.5

Choroba Kazimierza Wielkiego trwała prawie miesiąc. Udało się zmniejszyć gorączkę, ale jej ponowny wzrost nastąpił po kąpieli. Przypuszczalnie król przeziębił się, czego skutkiem było zapalenie płuc, a medycy królewscy nie umieli sobie poradzić z pogarszającym się stanem zdrowia. Zadania nie ułatwiała mocna osobowość władcy. Kazimierz III, wbrew zaleceniom, objadał się, a trawiony gorączką, napił się zimnej wody i miodu. Długa i męcząca droga do Krakowa, z licznymi przystankami, trwała do 30 października. Monarcha część trasy odbył na wozie, który ciągnęli ludzie. 3 listopada król podyktował swoją ostatnią wolę. Śmierć Kazimierza Wielkiego nastąpiła o wschodzie słońca, we wtorek 5 listopada 1370 roku.

Testament Kazimierza Wielkiego, któremu nie urodził się legalny syn, dotyczył ukochanego usynowionego wnuka, Kazimierza, któremu przypadła ziemia sieradzka, dobrzyńska, kasztelanie kruszwicka i bydgoska oraz zamki w Wałczu, Kruszwicy, Bydgoszczy i w Wielatowie. Kaźko miał władać ziemiami, jako lennik Ludwika I Andegaweńskiego, króla Węgier i Polski. Po śmierci króla Ludwika miał zostać obwołany królem. Kaźko nie spełnił pokładanych w nim nadziei – testament Kazimierza został obalony, a Kaźko słupski wkrótce zmarł - przeżył swojego dziada ledwie o 7 lat. W ten sposób wygasła główna królewska linia Piastów. Żona, Jadwiga żagańska oraz trzy córki, otrzymały kosztowności, drogie tkaniny, srebrne i złote naczynia. Król Kazimierz obdarował także synów naturalnych ukochanej faworyty Cudki oraz uwzględnił w testamencie swoich współpracowników. Hojne legaty otrzymały katedry - krakowska, poznańska i gnieźnieńska. A może zainteresuje cię także ten artykuł o dzieciach Kazimierza Wielkiego?

Jaka była Polska za Kazimierza Wielkiego? – osiągnięcia wielkiego króla

Panowanie Kazimierza Wielkiego, jego aktywność polityczna i podejmowane decyzje, wpłynęły na wzrost międzynarodowego prestiżu Królestwa Polskiego. Dowodem takiego uznania był zjazd królów w Krakowie, w 1364 roku. W czasie międzynarodowej konferencji obradowano nad organizacją krucjaty przeciwko Turkom. Do stolicy Polski przybyli cesarz i król Czech Karol IV, król węgierski Ludwik, margrabia brandenburski, król Danii Waldemar IV oraz król Cypru. Poza Kazimierzem Wielkim udział w zjeździe wzięli książęta mazowieccy i śląscy – aktywnym uczestnikiem konferencji był, między innymi, Bolko świdnicki. Szczegółowy opis wystawnej uczty i bogatych darów polskiego króla dla przybyłych gości zawiera historia Polski, spisana przez piętnastowiecznego kronikarza Jana Długosza. Głośne wydarzenie z czasem stało się legendą.

Za panowania króla Kazimierza obszar Polski powiększył się ze 115 000 km kwadratowych do 270 000 km kwadratowych. Polska za Kazimierza Wielkiego była państwem wielokulturowym i różnorodnym etnicznie, respektującym wyznania Polaków, Rusinów, Niemców, a także coraz liczniejszych Żydów, a na Rusi – Ormian. Wszystkich mieszkańców obejmowało prawo, niezależne od wyznania i języka, jakim się porozumiewali.

W 1364 roku Kazimierz Wielki założył w Krakowie uczelnię, na wzór uniwersytetów włoskich. Polski uniwersytet składał się z wydziału prawa, medycyny i nauk wyzwolonych. Studenci uzyskali liczne przywileje, łącznie z wyborem profesorów.

Król Kazimierz uporządkował handel solą, który w XIV wieku odgrywał ważną rolę – polska sól docierała na Pomorze Gdańskie, na Ruś, na Śląsk i na Węgry. Dochody z krakowskich żup stanowiły ważną część dochodów polskiego monarchy. Oprócz soli wydobywano żelazo i ołów.  Górnicy i hutnicy oraz ich rodziny zostali objęci opieką państwa.

Zapamiętano Kazimierza Wielkiego jako dobrego gospodarza i wytrwałego budowniczego. Król budował zamki, świątynie, miasta otaczał murami obronnymi. Murowane budowle stawały się punktami obronnymi. Wznoszone zamki zapewniały bezpieczne przemieszczanie się kupcom, mieściły się w nich grodzkie sądy. Rozbudowano i upiększono Wawel, który stał się reprezentacyjną siedzibą polskiego władcy.

Autor: Izabela Sagasz

Literatura:

  1. M. K. Barański, Dynastia Piastów w Polsce, PWN, Warszawa 2006.
  2. T. Manteuffel, Historia powszechna. Średniowiecze, PWN, Warszawa 2002.
  3. J. Wyrozumski, Kazimierz Wielki, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1982.
  4. P. Jasienica, Polska Piastów, PIW, Warszawa 1985.
  5. A. Klubówna, Ostatni z wielkich Piastów, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1976.
  6. https://pl.wikisource.org/wiki/Kronika_Jana_z_Czarnkowa/Całość
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Oceń
Dla 90,4% czytelników artykuł okazał się być pomocny