Bastylia – znaczenie i symbol budowli

Budowa i funkcja Bastylii

Bastylia nie jest nazwą jednej konkretnej budowli, którą zburzono 14 lipca 1789r. (26 messidora – dnia szałwii według późniejszego kalendarza rewolucyjnego). W wolnym tłumaczeniu z j. francuskiego sformułowanie „la bastille” to każdy zamek wybudowany poza rogatkami miasta.

Budowa bastylii rozpoczęła się w 1370r. zgodnie z wolą Karola V Mądrego z dynastii Walezjuszów, syna Jana II Dobrego i Bonny Luksemburskiej. Ukończono ją już za panowania jego syna – Karola VI Szalonego w 1383r. Stanowiła element umocnień miejskich, miała bronić bramy św. Antoniego.

Początkowo twierdza pełniła ważną funkcję obronną. Jednak z czasem jej znaczenie militarne malało. W XVII w. została przekształcona w więzienie. W krótkim czasie zasłynęło z ciężkiego rygoru. Na przestrzeni XVII i XVIII w. do najbardziej znanych jej więźniów zaliczyć można między innymi François-Marie Arouet`a, znanego jako Wolter, markiza De Sade, czy człowieka w żelaznej masce, którego tożsamość nie została do dziś potwierdzona.

Bastylia jako symbol w przededniu wielkiej rewolucji francuskiej

Bastylia była najcięższym więzieniem w Paryżu. Potężna budowla nie wymagała silnego obsadzenia – z racji swojej pierwotnej funkcji była trudna do zdobycia, a panujący Ludwik XVI z dynastii Burbonów rozkazał do istniejących czterech dobudować kolejne cztery wieże. Zdobycie, a tym bardziej zburzenie Bastylii wydawało się być niemożliwe.

Od 1682r. dwór królewski przeniósł się z Paryża do Wersalu. Następcy króla-słońce, Ludwika XIV, po przeniesieniu całej administracji państwowej do wielkiego kompleksu w Wersalu coraz rzadziej pojawiali się w Paryżu, mieli coraz słabszy kontakt ze swoimi poddanymi. Absolutystyczny sposób sprawowania władzy przez monarchów francuskich również nie sprzyjał uzyskaniu znacznego poparcia wśród ludu.

W Paryżu narastało niezadowolenie z powodu sytuacji ekonomicznej w kraju, skarbiec królewski był poważnie zadłużony, naród nie przepadał również za królową – Marią Antoniną, której rozrzutność i udział w „aferze naszyjnikowej” dodatkowo podburzało ludność. Po klęsce nieurodzaju z 1788r. ceny żywności zaczęły iść w górę. Rozpowszechniło się ubóstwo, nędza. Dochodziło do aktów bezprawia i coraz częstszych zamieszek. W takim układzie sił Bastylia stawała się symbolem znienawidzonego absolutyzmu.

Wielka rewolucja francuska – zdobycie Bastylii

Zdobycie Bastylii – przyczyny wybuchu rewolucji francuskiej

Ludwik XVI nie miał charakteru jak jego słynny poprzednik król-słońce. Często zmieniał podjęte decyzje, nie miał pomysłu na przeprowadzenie niezbędnych reform. Po klęsce głodu dał się przekonać mieszkańcom i na nowego ministra finansów mianował popularnego wśród mieszkańców Paryża Jaques`a Neckera. W styczniu 1789r. nowemu ministrowi udało się przekonać monarchę do zwołania pierwszy raz od 175 lat stanów generalnych – złożonego z przedstawicieli szlachty, duchowieństwa i stanu trzeciego organu doradczego władcy. Data wyznaczona została na dzień 5 maja.

Dzień po uroczystym rozpoczęciu posiedzenia posłowie stanu trzeciego, z których większość stanowili prawnicy, zażądali prowadzenia obrad wspólnie przez wszystkie trzy stany, a nie w oddzielnych pomieszczeniach. Dwukrotnie składali wniosek o wspólne prowadzenie obrad i dwukrotnie został on odrzucony. Wówczas, 17 czerwca, oświadczyli, że stanowiąc reprezentację większości narodu, uznają się za jego jedynych przedstawicieli – Zgromadzenie Narodowe. Z czasem dołączali do nich kolejni duchowni i szlachcice. Ludwik ustąpił 29 czerwca i zgodził się na wspólne obrady Zgromadzenia Narodowego.

Rewolucja Francuska - polecane pozycje

11 lipca monarcha odwołał ze stanowiska Neckera. Nie spodobało się to obywatelom, wśród których Necker był popularny przede wszystkim za swoje poglądy dotyczące dotowania i egzekwowania cen chleba. Jednocześnie do miasta zaczęło napływać wezwane przez władcę wojsko. Dodatkowo pogłoski o planowanym ostrzale miasta m.in. z Bastylii, sprowokowały obywateli do rozpoczęcia działań rewolucyjnych.

Zdobycie Bastylii – przebieg działań

Data 14 lipca 1789r. stała się najważniejszym dniem w historii Francji. Rano Paryżanie tłumnie (20-30000 osób) ruszyli do pałacu Inwalidów, skąd zabrali ponad 30000 sztuk broni. Niewiele trzeba było, by pokierować ludnością w stronę Bastylii, w której przechowywano amunicję.

Zdobycie Bastylii to pierwszy krok w Rewolucji Francuskiej - Wolność wiodąca lud na barykady Eugene Delacroix
Zdobycie Bastylii, czyli miejsce w historii Rewolucji Francuskiej, przyczyny, przebieg i data - fot. domena publiczna

Za czasów Ludwika XVI Bastylia traciła na znaczeniu nawet jako więzienie. Krążyły pogłoski o planowanym jej rozebraniu. Nadal była jednak symbolem francuskiego absolutyzmu, mimo, że w momencie wybuchu rewolucji osadzonych było tam jedynie kilku więźniów, a z około setki żołnierzy większość była schorowana.

Walki o Bastylię trwały kilka godzin i miały chaotyczny przebieg. Obrońcy pod dowództwem markiza de Launay liczyli na odsiecz ze strony wysłanego z Wersalu wojska. Jednak wojskowi przyłączyli się do szturmujących i wkrótce twierdza została zdobyta. Po stronie atakujących zginęło około 100 osób. Głowy de Launaya i kilku innych obrońców obnoszono na pikach po mieście.

Skutki rewolucji francuskiej

Zdobycie Bastylii było jedynie pierwszym elementem wielkiej rewolucji francuskiej. Okres ten trwał do 1799r., a wydarzenie z 14 lipca miało niewielkie znaczenie militarne i strategiczne. Jednak kiedy pada pytanie o skutki rewolucji francuskiej, zdobycie Bastylii pojawia się częściej niż upadek monarchii absolutnej. Choć okres rewolucji obfitował w liczne wydarzenia, które wyraźniej zapisały się w historii – ogłoszono Deklarację Praw Człowieka i Obywatela i Konstytucję 1791r., wprowadzono (choć tylko tymczasowo) kalendarz rewolucyjny – wszystkie one zdają się ustępować zburzeniu twierdzy.

W bardzo krótkim czasie Bastylia została fachowo rozebrana, chociaż powszechnie mówi się o jej zburzeniu przez tłum. Odpowiedzialny za jej rozbiórkę Pierre-François Palloy poważnie się wzbogacił sprzedając chętnym część cegieł i pamiątki po twierdzy. Pozostałe cegły użyto do dokończenia budowy mostu Ludwika XVI, zwanego teraz mostem rewolucji, a dziś – mostem zgody. Klucz do twierdzy został przekazany Jerzemu Waszyngtonowi i do dziś prezentowany jest w jego posiadłości w Mount Vernon.

Bastylia przetrwała do dnia dzisiejszego jako symbol monarchii absolutnej Francji. Fizycznie nie ma po niej żadnego śladu, znane są wyłącznie jej plany i przedstawiające ją ryciny i obrazy. Tracące na znaczeniu więzienie ostatecznie upadło w dniu, który rozpoczął Największe zmiany polityczno-społeczne we Francji.

Autor: Aleksandra Drążek-Szychta

Bibliografia:

  1. Baszkiewicz J., Historia Francji, Ossolineum, Wrocław 1994
  2. Bielecki R., Bastylia 1789, Bellona, Warszawa 1991
  3. Cisek A. M., Kłamstwo Bastylii. Szkice o ludziach i wydarzeniach Wielkiej Rewolucji Francuskiej¸ Oficyna Wydawnicza Finna, Gdańsk 2006
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Oceń
Dla 96,0% czytelników artykuł okazał się być pomocny